Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:12:26.290014+00:00

Янгы Разилешив: Марк

Янгы Разилешив: Марк

1. Баш Сёз

1. Марк

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Марк

Марк

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Баш Сёз

Маркны Инжили

Марк

Бу Инжилни Югьан Марк язгъан. «Элчилени ишлери» деген китапдан белгили болгъан кюйде, о бир вакътини ичинде элчи Павел булан ишлеген. Оьзюню Инжилин о элчи Павел де булан бирче Румда болгъан вакътисинде язгъан ва аслу гьалда ят халкълар ва Исагъа янгы иман салгъанлар учун язгъан. Исаны артына да тюшюп, Петер Ону булан бирче Аллагьны ёлунда чалышгъан. Марк Инжилин оьзю Петерден эшитген маълуматлагъа асасланып къура. Марк аслу тергевюн Иса Месигь этип гетген ишлеге бакъдыра, Аллагьны Уланы гьисапда Ону гьар къайсы аврувну, азап чегивню, оьлюмню уьстюнде де гьакимлиги барын гёрсетме къасткъыла.

Маркны шагьатлыгъына гёре, Иса гьакимлигин бир заманда да Оьзюню пайдасына къолламагъа къарамагъан – бары да къудратын О инсанны гюнагьны, яманлыкъны есирлигинден азат этмеге бакъдыргъан. Автор аслу гьалда Исаны яшавуну ахырынчы жумалары, гюнлери гьакъда, Ону азап чегивю, оьлюмю ва тириливю гьакъда хабарлай. Бу Инжил Иса оьлюмден уьст гелгенине ачыкъ кюйде шагьатлыкъ эте.

1

Ягьия пайхаммарны геливю

1^1•Аллагьны Уланы Иса Месигьни[*] гьакъындагъы Сююнч Хабарыны аввалы+. 2-3Ешая пайхаммарны китабында булай язылгъан:

Муна, Мен Сени алдынга Оьзюмню чавушумну йиберемен.

О Сени алдынгда ёлунгну гьазирлежек

Дангылда биревню гючлю сеси эшитиле: «Раббибизге ёл
гьазирлегиз! Огъар ёлланы тюз этигиз!»+

4Шолай Ягьия пайхаммар арагъа чыгъып, дангылда булай сёйлемеге башлай:

– Товба этигиз, сувгъа чомдуртуп, оьзюгюзню Аллагьгъа тапшуртугъуз, шо заман Аллагь сизин гюнагьларыгъызны гечежек+.

5Бютюн Ягьудея топурагъындан ва Ерусалимден адамлар ону янына гелип, гюнагьларына мюкюр болалар. Ягьия да оланы, Ёрдан оьзенде сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура+. 6Ягьияны тюе юнден этилген опурагъы, белинде къайыш белбаву болгъан. Ону ашы къыр бал ва ченгертки болгъан+. 7О инсанлагъа булай сёйлей:

– Менден сонг менден къудратлысы гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен. 8Мен сизин, сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшураман, О буса сизин Аллагьны Ругьуна чомажакъ.

Ягьия, Исаны сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура

9•Шо гюнлерде Ягьия, Галилеяны Назарет шагьарындан гелген Исаны Ёрдан оьзенде сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура+. 10Иса сувдан чыгъып гелегенде, шоссагьат кёк ачылып, Аллагьны Ругьу гёгюрчюндей Ону янына гелегени гёрюне+. 11Кёкден:

– Сен Мени сююмлю Уланымсан. Сенде Мени къуванчым! – деген бир сес чалына+.

Исаны дангылда сынав

12Шоссагьат Аллагьны Ругьу Исаны дангылгъа бармагъа борчлу эте. 13Онда Иса къыркъ гюнню узагъында иблисни ягъындан сыналып тура. Иса къыр гьайванланы арасында тура ва малайиклер Огъар къуллукъ этелер+.

14•Ягьияны тутуп туснакъгъа салгъан сонг, Иса, Аллагьны Сююнч Хабарын билдире туруп, Галилеягъа геле+.

15– Заман етишди. Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура! Товба этигиз ва Сююнч Хабарны къабул этигиз, – дей О+.

Исаны башлапгъы якъчылары

16Бир керен Галилея кёлню ягъасындан оьтюп барагъанда, Иса Симонну ва ону иниси Андрейни кёлге тор ташлай туруп гёре. Олар балыкъчылар болгъанлар. Иса олагъа:+

17– Гелигиз! Мени артыма тюшюгюз! Мен сизин балыкъ тутагъанлар тюгюл, инсан тутагъанлар этермен, – дей+.

18Олар торларын да къоюп, шоссагьат Ону арты булан гетелер+. 19Бираз ари бара туруп, Иса Зеведейни уланы Якъубну ва ону иниси Югьанны гёре. Олар къайыкъда олтуруп, торлар ярашдыра болгъан. 20Иса шоссагьат оланы чакъыра. Олар къуллукъчулары булан бирче атасы Зеведейни къайыкъда да къоюп, Ону арты булан гетелер.

Иса жинли адамланы ва аврувланы сав эте

21•Олар Капернагьумгъа гелелер. Сонгугюн[*] Иса, шоссагьат синагоггъа барып, адамлагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай+. 22О англатагъан затлагъа барысы да гьайранлыкъ этелер. О дин алимлер йимик тюгюл, Аллагь берген гьакимлиги булангъы бир адам йимик уьйрете+. 23Шо вакъти синагоггъа жинли бир адам гирип геле. 24О:

– Сен бизден не сюесен, гьей назаретли Иса? Бизин дагъытма гелгенмисен? Мен Сени Ким экенингни таныйман – Аллагьны Сыйлысысан, – деп къычыра+.

25Шонда Иса жинге:

– Тын! Ондан чыкъ! – деп буюра.

26Сонг жин о адамны чайкъай, гючлю тавуш этип къычыра ва ондан чыгъып тая+. 27Барысы да шогъар гьайран болуп, бир бирине:

– Бу недир? Бу бир янгы уьйретивмю? О жинлеге гючю булан буйрукъ эте, олар да Огъар таби болалар, – деп бир бирине сёйлемеге башлайлар+. 28Шоссагьат Исаны гьакъындагъы хабар бютюн Галилеяны айлана якъларына яйыла.

29Синагогдан чыгъып, Иса Якъуб ва Югьан булан бирче Симонну ва Андрейни уьюне бара. 30Симонну къайнанасы гючлю иссиликден авруп ята болгъан ва гьазиринде шону гьакъында Исагъа айталар+. 31О да къатынгъа ювукъ барып, къолундан тутуп тургъуза, ону иссилиги тайып къала. Сонг къатын да туруп, олагъа тепси къура+.

32Гюн артагъан заманда, Ону янына бары да авруйгъанланы ва жинли адамланы гелтирмеге башлайлар. 33Бютюн шагьарны халкъы къапу алгъа жыйыла. 34Иса гьар тюрлю аврувлардан азап чегип турагъан хыйлы аврувланы сав эте, хыйлы жинлени къувалай. Иса жинлеге Оьзю Ким экенни билегенин сёйлемесин деп къатты кюйде бувара+.

35•Эртен кёп тез туруп, Иса къыргъа чыгъа ва янгыз ерге барып, онда дуа эте+. 36Симон ва ону булан бирге болгъанлар Исаны арты булан алгъасайлар. 37Ону табып:

– Барысы да Сени излейлер, – дейлер.

38Иса олагъа:

– Башгъа ерлеге, ювукъдагъы юртлагъа барайыкъ. Онда да Мен Сююнч Хабарны билдирме герекмен. Мен шону учун гелгенмен, – дей. 39Синагогларда Аллагьны каламын англата ва жинлени къувалай туруп, О бютюн Галилеяны айлана.

Гён аврувлу адам сав бола

40•Яман гён аврувлу бир адам Огъар ювукълашып, тизден туруп:

– Эгер сюйсенг, Сен мени сав этип болажакъ эдинг, – деп ялбара+.

41Иса языкъсына ва къолун узатып, авруйгъан адамгъа тийип:

– Сюемен, сав бол, – дей. 42Шоссагьатына сав болуп, ону авруву тайып къала+.

43Иса шоссагьат аврувну йиберегенде, огъар къатты кюйде булай бувара:+

44– Вёре, биревге де айтмассан, барып дин къуллукъчугъа[*] гёрюн. Аврувдан тазалангъанынг саялы, Муса буюргъан кюйде къурбан эт. Къурбан этгенинг сени къолай болгъанынга шагьатлыкъ этежек+.

45Амма бу адам чыгъып гетип, оьзюне болгъан ишни гьакъында айта туруп, токътавсуз хабар билдирмеге башлай. Бу себепден Иса ачыкъдан шагьаргъа дагъы гирип болмай, адам ёкъ чет ерлерде токътайгъан бола. Шо заманда да Ону янына бары да ерлерден адамлар гелелер+.

2

«Балам, гюнагьларынг гечилди»

2^1•Бир нече гюнден сонг Иса Капернагьумгъа къайтып геле ва Ону уьйге къайтгъаны шагьаргъа белгили бола+. 2Онча да кёп халкъ жыйыла чы, гьатта эшик алда сама бош ер болмай. Иса олагъа Сююнч Хабарны билдире. 3Дёрт адам ону янына тербенип болмай авруйгъан бир адамны гётерип гелтире. 4Амма жыйылгъан халкъны кёбюнден олар Исагъа ювукъ барып болмайлар. Шо заман олар уьйню Иса токътагъан ерини уьстюнден къалкъыны тешип, тешик этелер ва шондан таба аврувну тёшеги булан бирче тюпге тюшюрелер+. 5Аврувну гелтиргенлени иманы барын гёрюп, Иса тербенмейген шо адамгъа:

– Балам, сени гюнагьларынгдан гечилди, – дей+.

6Онда дин алимлерден бир нечеси олтуруп:

7– Неге Бу Адам капирлик эте? Бир Аллагьдан башгъа гюнагьларындан гечмеге ким бола? – деп ойлашалар+.

8Иса шоссагьат дин алимлени ойларын ругьу булан билип, олагъа булай дей:

– Сиз неге олай ойлашасыз? 9Къайсы рагьатдыр, тербенмей авруйгъан адамгъа: «Сени гюнагьларынгдан гечилди», – демекми, ёгъесе: «Туруп, ятывунгну да алып, юрюп йибер», – демекми? 10Мени, Инсанны Уланыны, бу дюньяда гюнагьлардан гечмеге къудратым барны сиз гьали гёрежексиз. Сонг аврувгъа булай дей:

11– Туруп, ятывунгну да алып, уьюнге бар.

12О туруп, шоссагьат ятывун да алып, барысыны да гёз алдында къыргъа чыгъа. Барысы да гьайран болуп къалалар ва биз булай затны бир заманда да гёрмегенбиз деп, Аллагьгъа макътав этелер.

Иса Левийни чакъыра

13•Иса дагъы да кёлню ягъасына бара. Бютюн халкъ да Ону янына жыйыла. Иса олагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. 14Оьтюп барагъанда, Иса ясакъ жыягъан ерде олтургъан Алфайны уланы Левийни гёре ва огъар:

– Гел, Мени артыма тюш! – дей. О да туруп, Ону булан гете.

15Бир керен Иса Левийни уьюнде олтуруп ашап турагъанда, Иса ва Ону якъчылары булан онда бир хыйлы ясакъчылар ва гюнагьлылар болгъан. Исаны артына тюшген бу кюйде кёп тюрлю халкъ болгъан. 16Иса ясакъчылар ва гюнагьлылар булан ашайгъанын гёрюп, дин алимлер ва фарисейлер[*] Ону якъчыларына:

– О чу ясакъчылар ва гюнагьлылар булан бирче олтуруп ашап ичип тура – дейлер+.

17Шону эшитип, Иса олагъа:

– Эмчи савлагъа тюгюл, аврувлагъа тарыкълы бола. Мен муъминлени тюгюл, гюнагьлыланы товба этмеге чакъырмакъ учун гелгенмен, – дей+.

Оразаны гьакъында

18•Шо гюнлерде Ягьияны якъчылары ва фарисейлени якъчылары ораза тута болгъан. Бир нече адам гелип Исагъа:

– Ягьияны ва фарисейлени якъчылары ораза туталар, Сени якъчыларынг неге тутмайлар? – деп сорайлар+.

19Иса олагъа булай жавап бере:

– Гиевнёгерлер тойда гиев булан бирче олтургъанда, ораза тутармы? Оьзлер булан бирче гиев бар чакъы олар ораза тутуп болмаслар+. 20Амма оланы янындан гиевню алып гетеген гюн гелер, шо заман олар да ораза тутарлар+.

21Эсги опуракъгъа бирев де янгы къумачдан ямав салмас. Шолай этсе, салынгъан ямав гирип, гиччи болур, опуракъны тартышдырып йыртар, йыртыгъы да дагъы да уллу болур. 22Гьеч бирев де эсги тулукълагъа янгы чагъырны тёкмес. Тёксе, янгы чагъыр тулукъланы йыртар ва чагъыр да тёгюлер, тулукълар да ярахсыз болур. Янгы чагъырны янгы тулукълагъа тёгер.

Сонгугюнню гьакъында

23Бир керен сонгугюн Иса ашлыкъ чачылгъан авлакъдан оьтюп бара болгъан. Ёл бойда Ону якъчылары будай башланы юлкъмагъа башлайлар+. 24Фарисейлер Огъар:

– Гёремисен, сонгугюн гьарам затны олар неге этелер? – деп сорайлар+.

25Иса олагъа булай жавап бере:

– Оьзю де, ону булангъылар да ач, гьажатлы болгъан заманда, Давут этген затны гьакъында сиз охумагъанмысыз+? 26Дин къуллукъчуланы башчысы Авиятарны заманында, Давут Аллагьны уьюне гирип, Аллагь учун гелтирилген ва Мусаны къанунуна гёре дин къуллукъчулардан башгъа биревге де ашамагъа буюрмайгъан экмеклени оьзю де ашап, оьзю булан болгъанлагъа да бергенни гьакъында охумагъанмысыз+?

27– Инсан сонгугюн учун тюгюл, сонгугюн инсан учун яратылгъан+. 28Шогъар гёре Мен, Инсанны Уланы, сонгугюнню де уьстюндеги гьакимимендир, – дей Иса олагъа.

3

«Сонгугюн яхшылыкъ этме герекми яда яманлыкъ этме герекми?»

3^1•Иса башгъа бир сонгугюн синагоггъа геле. Онда къолу къуругъан бир адам болгъан+. 2Бир биревлер Исаны айыпламакъ учун, сонгугюн О биревню сама сав этмесми экен деп къаравуллап токътагъан болгъан+. 3Иса къолу къуругъан адамгъа:

– Туруп, ортагъа чыкъ! – дей.

4Олагъа буса:

– Сонгугюн яхшылыкъ этме герекми яда яманлыкъ этме герекми? Жанын къутгъарма герекми яда оьлтюрме герекми? – деп сорай.

Амма олар гьеч сёйлемей токътайлар+. 5Иса айланасындагъылагъа къазапланып къарай. Оланы юреклерини енгилмейгенлиги Ону пашман эте. Сонг о адамгъа:

– Къолунгну узат! – дей.

О къолун узата, о да алда йимик сав болуп къала+. 6Фарисейлер къыргъа чыгъып, шоссагьат Гьиродну якъчылары булан Исаны оьлтюрмек учун, Огъар къаршы бир питне къурмагъа башлайлар.

Кёлню ягъасында

7Иса буса якъчылары да булан кёлге багъып бара. Галилеядан ва Ягьудеядан гелген кёп халкъ да Ону арты булан гете+. 8Ерусалимде, Идумеяда, Ёрдан оьзенни ари ягъында, Сурну ва Сайданны айлана якъларында яшайгъан кёп халкъ, Иса этеген ишлени эшитип, жыйылып Ону янына геле. 9Жыйылгъан шо халкъ Оьзюню уьстюне ябурулуп, таптап къоймасын учун, Иса якъчыларына бир къайыкъ гьазирлеп къойсун деп тапшура. 10Иса кёплени сав этгени саялы, Огъар къолу булан бир узатылып тиймек учун, аврувлар Ону уьстюне ябурулалар+. 11Жинлер Исаны гёрген заманда, Ону алдында ерге къапланып ятып:

– Сен Аллагьны Уланысан! – деп къычыра+.

12Амма Иса Оьзюню гьакъында башгъалагъа билдирмесин деп, олагъа къатты кюйде бувара+.

Иса он эки элчисин танглай

13•Иса тавгъа оьрлене ва Оьзю танглагъанланы янына чакъыра. Олар да Ону янына гелелер. 14Олар Иса Оьзю танглагъан ва элчилер[*] деп ат берген он эки адам болгъан. Олар даим Иса булан бирче болмагъа герек болгъан. Иса оланы Сююнч Хабар билдирмек учун, 15аврувланы сав этмеге ва жинлени къуваламагъа гючю болсун учун сайлай.

16О сайлагъан он эки де адам булардыр: Симон (Иса огъар Петер деп ат берген),+
17Зеведейни Якъуб деген уланы ва Якъубну иниси Югьан (Иса олагъа Бени Регеш, демек «Кёк кёкюревню уланлары» деп ат берген),+
18Андрей, Филип, Бартолмай, Маттай, Тома, Алфайны уланы Якъуб, Тадай, Элинсюер[*] деп айтылагъан Симон+
19ва артда Исагъа хыянатлыкъ этген Ягьуда Искариет+.

Аллагьны Ругьун мысгъыллав

20•Сонг Иса уьюне къайта ва онда онча да кёп халкъ жыйыла чы, Исаны ва Ону якъчыларыны гьатта ашамагъа да имканлыгъы болмай+. 21Исаны къардашлары шону эшитген заманда, Ону алмагъа геле, неге тюгюл: «О гьакъылдан тайышгъан», – дей болгъанлар+.

22Ерусалимден гелген дин алимлери: «Ону ичине Зензебил[*] гирген» ва «Жинлени буса О жинлени башчысыны гючю булан къувалай», – деп сёйлейлер+.

23Шо заман Иса, оланы Оьзюню янына чакъырып, олагъа масаллар булан сёйлемеге башлай:

– Иблис иблисни нечик къувалап бола? 24Эгер бир пачалыкъ экиге бёлюнсе, шолай пачалыкъ тозулар. 25Яда бир агьлю экиге бёлюнсе, шолай агьлю яшап болмас. 26Эгер иблис оьз оьзюне къаршы чыгъып, ону гючю бёлюнген буса, о сав къалмас, огъар ахыр къобар. 27Гючлю бир адамны уьюне гирип, бир алдын ону байламаса, бирев де ону уьюн урламагъа болмас. Шондан сонг ону уьюн урламагъа бажарылар.

28Гертисин сёйлеймен сизге: адамлар этген не гюнагь иш де, не капирлик де гечилежек. 29Амма Аллагьны Ругьуна капир сёйлегенден бир заманда да гечилмес. О даимлик гюнагьы булан такъсырлы+.

30Иса бу сёзлени адамлар: «Огъар жин гирген», – деп сёйлейгени саялы айта.

Исаны анасы ва инилери

31•Сонг Исаны анасы ва инилери гелелер. Оьзлер къырда къалып, Ону чакъырмагъа йиберелер+. 32Ону айланасында кёп халкъ олтургъан болгъан. Огъар:

– Къырда Сени ананг ва инилеринг гелип, Сени сорайлар, – дейлер.

33Иса олагъа:

– Мени анам ва инилерим кимлердир? – деп жавап бере. 34Оьзюню айланасында олтургъанлагъа гёз къаратып:

– Мени анам ва инилерим муна булардыр. 35Аллагь сюегенни этеген гьар ким Мени иним, къызардашым, анамдыр, – дей+.

4

Чачывчуну масалы

4^1•Иса дагъы да кёлню ягъасында халкъгъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. Ону айланасына оьтесиз кёп халкъ жыйыла. Шо саялы О къайыкъгъа да минип, бираз ари юзе, халкъ буса кёлню ягъасында къала. 2Иса олагъа масаллар булан кёп затланы уьйрете. О уьйрете туруп, булай дей:

3– Тынглагъыз! Чачывчу чачмагъа чыгъа. 4О чачагъанда, урлукъланы бирлери ёл ягъагъа тюшюп къала. Къушлар гелип оланы чёплеп ашайлар. 5Бирлери, топурагъы аз ташкъатыш ерге тюшюп, узакъ къалмай чыгъа, неге тюгюл онда топуракъны къатлаву сай. 6Гюн чыкъгъанда, оьсюмлюклер сёнюп къала. Тамуру терен болмагъангъа гёре, олар къуруп къала. 7Бирлери тегенекликге тюше. Тегенеклер оьсюп, урлукъланы оьсме къоймай, янча ва олар тюшюм бермей. 8Башгъа урлукълар берекетли топуракъгъа тюше, оьсюп оьрге гётерилмеге башлай. Оланы да бирлери юз, оьзгелери алтмыш, башгъалары буса отуз керен артыкъ тюшюм бере.

9Сонг Иса:

– Къулакълары барлар эшитсинлер! – дей+.

10•Халкъ тозулгъанда, Исаны он эки элчиси ва оьзге якъчылары Огъар масалланы гьакъында сорай. 11О да олагъа булай дей:

– Аллагь нечик гьакимлик этегенни сырларын сизге билмеге гюч берилген. Амма башгъалагъа бары да зат масаллар булан сёйлене+. 12Мен олагъа масаллар булан сёйлейгенимни себеби:

Олар тынглап туражакълар – амма англамажакълар, къарап
туражакълар – амма гёрмежеклер.

Ёгъесе, олар товба этер эди ва оланы гюнагьлары гечилмеге
болур эди+.

13Иса сонг олагъа булай дей:

– Сиз бу масалны англамадыгъызмы? Олай буса башгъа масалланы нечик англамагъа болурсуз? 14Чачывчуну чачагъаны Аллагьны каламыдыр+. 15Бир биревлер ёл ягъагъа чачылгъан урлукълагъа ошайлар. Олар каламны эшите, амма шоссагьат иблис гелип, оланы юреклерине чачылгъан каламны чыгъарып ала. 16Башгъалары буса ташкъатыш ерлеге чачылгъан урлукълагъа ошайлар. Олар Аллагьны каламын эшитгенде, ону бек сююп, шоссагьатына къабул этелер. 17Амма олар оьзлени юреклеринде каламны тамурлашма къоймайгъаны саялы, о ончакъы узакъ турмай. Бир тюрлю аваралар чыкъгъанда яда калам учун гьызарлав башлангъанда буса, олар шоссагьат иманындан чыгъып къалалар+. 18Бирлери тегенекли ерге чачылгъан урлукълагъа ошай. Олар каламны эшителер, 19амма бу дюньяны къайгъысы, байлыкъгъа дамагькарлыкъ ва башгъа хыяллар оларда ону сёндюре, о да тюшюм гелтирмей+. 20Башгъалары берекетли топуракъгъа чачылгъан урлукълагъа ошай. Олар каламны эшитип къабул этегенлердир. Олар яхшы тюшюм гелтирелер, бириси юз, оьзгеси алтмыш, башгъасы буса отуз керен артыкъ тюшюм гелтирелер+.

Ярыкъны гьакъында

21•Иса олагъа булай дей:

– Чыракъны уьйге уьстюне бёттёбен савут къаплап яда тахны тюбюне салмакъ учун гелтиреми? Чыракъны гёрюнеген ерге орнатмакъ учун тюгюлмю дагъы гелтирегени+? 22Бир яшыртгъын зат да билинмей къалмажакъ, бир сыр да ачылмай къалмажакъ+. 23Эшитме къулакълары барлар эшитсинлер!+

24Иса булай давам эте:

– Эшитген затыгъызны уьстюнден ойлашыгъыз. Башгъаланы нечик оьлчев булан оьлчесегиз, сизге де шолай оьлченер, дагъы да къошулар+. 25Кимники бар буса, огъар дагъы да берилежек. Кимники ёкъ буса, барлары да алынажакъ+.

Урлукъну гьакъындагъы масал

26– Аллагьны гьакимлиги нечик затдыр? Айтайыкъ, бир адам топуракъгъа урлукъ чача. 27Гечелер о юхлай, гюндюзлер тура. Шо вакътини ичинде урлукъ чыгъа, оьсе. О буса шо нечик болагъанны билмей. 28Топуракъ оьзлюгюнден гелим бере: башлап отну, сонг башын, ондан сонг баш толтуруп бюртюкню чыгъара. 29Бюртюк бишгенде буса, шо гьазиринде о оракъ ора. Неге тюгюл де, оракъны заманы етишген+.

Гиччинев урлукъну гьакъында

30•– Аллагьны гьакимлигин дагъы да не булан тенглешдирме болабыз? Яда ону не масал булан англатмагъа бажарыла? 31О гиччинев урлукъ йимик. Шо урлукъ бары да урлукълардан инг де гиччиси,+
32оьсген заманда буса, бары да оьсюмлюклерден бек оьсюп, терек йимик болуп къала. Ону уллу бутакъларыны салкъынында къушлар уялар тигип сыйынма болалар.

33Адамлар англап болагъан чакъы Иса оланы дагъы да булай кёп масаллар булан уьйретип тура. 34Масалсыз олагъа гьеч бир зат да айтмай. Оьзюню якъчыларына буса янгыз къалгъанда, бары да затны англатып бере.

Алатолпанны токътатыв

35•Шо гюн ахшам болгъанда, Иса якъчыларына:

– Кёлню бириси ягъына барайыкъ, – дей+.

36Олар да халкъны къоюп, Исаны янына къайыкъгъа минип, ёлгъа тюшелер. Олар булан бирче башгъа къайыкълар да бола. 37Гючлю алатолпан гётерилип гете. Толкъунлар уруп, къайыкъны сувдан толтурмагъа башлай+. 38Иса къайыкъны арт янында, ястыкъгъа баш да этип, юхлап тура. Якъчылары Ону уятып:

– Устаз! Бизин батып бара турагъаныбызда Сени гьеч аваранг ёкъму? – деп сорайлар.

39О да уянып, елге токътамагъа буюра ва кёлге:

– Токъта! Сабур бол! – дей. Ел тына ва бир шыплыкъ болуп къала+. 40Иса якъчыларына:

– Неге булай къоркъасыз? Сизин бир де иманыгъыз ёкъму? – дей. 41Олар оьтесиз бек къоркъалар ва:

– Еллер де, кёл де Оьзюне таби болагъан Бу Кимдир? – деп бир бирине сёйлейлер.

5

Жинли бир адамны сав болуву

5^1•Олар Галилея кёлню бириси ягъына, герасалыланы топурагъына гелелер. 2Иса къайыкъдан чыкъгъанда, бир жинли адам къабурлардан чыгъып, шоссагьат Ону къаршылай. 3Биревню де къабурларда яшайгъан бу адамны къолларын шынжырлар булан байлап, бутларын бугъавлап токътатма гючю етмей болгъан. 4Бир нече керенлер шынжырлар ва бугъавлар булан бегитсе де, о шынжырланы уьзюп, бугъавланы бузуп къутула болгъан. Биревню де ону енгип токътатма гючю етмей болгъан. 5Даим гечеси гюню булан тавларда ва къабурларда акъыра ва ташлагъа уруна туруп тура болгъан.

6Исаны гелегенин арекденокъ гёрюп, о чабып барып, Ону алдында тобукъларындан тура. 7Гючлю тавуш булан къычырып:

– Гьей Иса, Аллагьу Тааланы Уланы! Менден не сюесен? Аллагьны аты булан тилеймен Сагъа: магъа азап берме! – дей+. 8Неге тюгюл де, Иса: «Гьей жин! Бу адамны ичинден чыгъып тай!» – деп айтгъан болгъан.

9Сонг Иса огъар:

– Сени атынг кимдир? – деп сорай.

– Легион[*], – деп жавап бере о, неге тюгюл ону ичине кёп жинлер гирген болгъан.

10Жинлер Исагъа оьзлени бу ерлерден къуваламасын деп кёп ялбаралар. 11Онда тав бетде отлайгъан бир уллу донгуз сирив болгъан. 12Жинлер Исагъа:

– Бизин шу донгузланы ичине гирме къой, шоларда ерлешейик, – деп тилейлер.

13Иса да олагъа шоссагьат изну бере. Жинлер де, адамлардан чыгъып, донгузланы ичлерине гирелер. Эки мингге ювукъ донгузу булангъы сирив чабып йиберип, учурумдан таба кёлге тюшюп, сувгъа бата.

14Донгуз сакълагъанлар къачып гетип, шагьарда ва юртларда бу хабарны яя. Адамлар да болгъан бу ишлеге къарамагъа чыгъалар. 15Олар Исаны янына гелгенде, ичинден жинлер чыкъгъан адам гийинип олтургъанын, ону башында гьакъылы барын гёргенде, къоркъалар. 16Бу ишни гёргенлер жинли адам ва донгузлар булан не болгъанын гелгенлеге англаталар. 17Шо заман бары да адамлар Исагъа оьзлени ерлеринден гетсин деп тилемеге башлайлар+.

18Иса гетмеге деп къайыкъгъа минген заманда, ичинден жинлер чыкъгъан адам Ону булан бирче бармагъа оьзюне де изну берсин деп тилей. 19Амма Иса огъар изну бермей ва:

– Уьюнге барып, Раббинг сагъа этген бары да затны ювукъларынга айт, Раббинг сагъа Оьзюню рагьмусун нечик гёрсетгенни англат, – дей+.

20О адам гетип, оьзю учун Иса нелер этгенин Оншагьар деген ерде айтмагъа башлай. Барысы да тамаша болуп къалалар+.

Къызны тириливю ва авруйгъан къатынны сав болуву

21•Иса къайыкъ булан дагъы да къайтып бириси якъгъа чыкъгъанда, Ону янына кёп халкъ жыйыла. О кёлню ягъасында къала. 22Онда синагогну башчысы болгъан Яир деген бир адам геле. Исаны гёргенде, о ерге къапланып, Ону аякъларына баш ура+.

23– Къызым авруп оьле тура. Гелип, огъар къолунгну бир тийдирсенг, о сав болуп, яшап къалажакъ эди! – деп ялбармагъа башлай. 24Иса ону артына тюшюп гете.

Исаны арты булан, Огъар ябурулуп кёп халкъ да юрюй. 25Онда он эки йылны узагъында къаны гетип авруйгъан бир къатын болгъан+. 26О кёп азап чегип тура болгъан. Огъар кёп эмчилер кёмек этме къарагъан. Олар учун о барын ёгъун чыгъаргъан. Амма ону гьалы къолайлашмагъан, дагъы да бузукълашгъан. 27Исаны гьакъындан эшитгенде, халкъны арасындан артдан таба Ону ювугъуна барып, бу къатын узатылып Ону опурагъына тие. 28Неге тюгюл де: «Ону опурагъына бир сама тийсем, сав болуп къалажакъ эдим», – деп ойлаша+. 29Шоссагьатына ону къаны гетегени токътай ва къатын къаркъарасы аврувдан тазалангъанын гьис эте.

30Шоссагьат Иса, Оьзюню эмли къудраты таъсир этгенни билип, бурулуп халкъгъа къарай ва:

– Мени опурагъыма ким тийди? – деп сорай+.

31Якъчылары Огъар:

– Халкъ Сагъа багъып ябурулуп гелегенни гёресен чи, Оьзюнг: «Магъа ким тийди?» – деп сорайсан, – дейлер.

32Амма Оьзюне тийген ким экенни билме сююп, О айланасына къарай. 33Шо заман оьзюне не болгъанны англап, бу къатын къоркъуп къартыллай туруп, Исаны аякъларына баш ура ва Огъар болгъан затны герти кюйде айта. 34Иса огъар:

– Къызым, иманынг сени сав этди. Эсен аман бар, аврувунгдан дагъы инжиме, – дей+.

35Иса шо сёзлени сёйлеп турагъанда, синагогну башчысы Яирни уьюнден адамлар гелип:

– Сени къызынг оьлдю. Устазны негьакъ авара этмеге негер тарыкъдыр? – дейлер.

36Амма Иса оланы сёзлерин эшитгенде, Яирге:

– Къоркъма, янгыз иман салып къой, – дей.

37Иса Петерден, Якъубдан ва Якъубну иниси Югьандан башгъа биревге де Оьзю булан гелмеге изну бермей+. 38Олар синагогну башчысыны уьюне гелелер ва Иса къавгъаны, къычырып йылап яс этеген адамланы гёре. 39О ичине гире ва олагъа:

– Бу пашманлыкъ, яс негер тарыкъдыр? Къыз оьлмеген, о юхлап тура, – дей+.

40Олар буса Ону уьстюнден кюлеп къоялар. О бары да адамланы къыргъа чыгъартдыргъан сонг, къызны атасын, анасын ва Оьзю булан болгъан уьч де якъчысын да алып, къыз ятгъан ерге гире. 41Къызны къолундан тутуп, огъар:

– Талита къум! – дей. Бу сёз: «Къызым, сагъа айтаман, тур!» – демекдир+.

42Он эки яшындагъы къыз, шоссагьат туруп, юрюмеге башлай. Муну гёргенлер бу ишге бек гьайранлыкъ этип къалалар. 43Иса олагъа:

– Бу ишни бирев де билмесин! – деп къатты кюйде бувара ва къызгъа ашамагъа бир зат беригиз деп буюра+.

6

Назаретлилер Исаны къабул этмейлер

6^1•Иса, ондан чыгъып, оьз шагьарына геле. Якъчылары да Ону булан гелелер+. 2Сонгугюн болгъанда, Иса синагогда адамлагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. Кёплер Огъар тынглагъан сонг, тамаша болуп къалалар. Олар булай дей:

– Бу Адам бу затланы къайдан уьйренген? Бугъар берилген бу гьакъыл недир? Муну къоллары булан этилеген бу аламатлар нени англата+? 3Мариямны уланы, Якъубну, Юсупну, Ягьуданы ва Симонну агъасы агъач уста Бу сама тюгюлмю? Къызардашлары мунда, бизин арабызда, яшамаймы? – деп сорайлар.

Олар да Исагъа абур этмей+. 4Иса да олагъа:

– Пайхаммарны бары да ерлерде абуру бардыр, янгыз оьз ватанында, оьзюню адамларыны арасында ва оьз уьюнде ону абуру ёкъдур, – дей+.

5Шо саялы онда Иса гьеч бир муъжизат гёрсетип болмай. Янгыз бир нече авруйгъан адамланы уьстюне къолун узатып, оланы сав эте. 6Оланы имансызлыгъына къарап, Иса тамашалыкъ эте. Сонг адамлагъа Аллагьны каламын англатмагъа айланадагъы юртлагъа гете.

Иса элчилерин Сююнч Хабарны билдирмеге йибере

7•Он эки де элчисин Оьзюню янына чакъырып, Иса оланы экев экев этип йибермеге башлай, олагъа жинлени къувалама къудрат бере+. 8Ёлгъа оьзлер булан бир таякъдан башгъа дагъы бир зат да – не экмек, не дорба, не кисесине акъча алмасынлар деп тапшура. 9Олагъа чарыкълар гийсинлер ва уьстюне де гийгенинден башгъа дагъы гёлек алмасынлар деп буюра. 10Олагъа булай дей:

– Къайсы ерде бир уьйге гирсегиз, о ерден гетгинче, шо уьйде къалыгъыз. 11Баргъан еригизде сизин къабул этмесе ва сёзлеригизге тынгламаса, ондан чыгъагъанда, аякъларыгъыздагъы чангны да силкип тайдырыгъыз. Бу олар учун буварыв болажакъ+.

12Олар ёлгъа чыгъалар ва инсанланы товба этмеге чакъыралар+. 13Олар хыйлы жинлени къувалайлар ва бир кёп аврувланы зайтун май сюртюп сав этелер+.

Ягьия пайхаммарны оьлюмю

14•Гьирод гьаким Исаны гьакъында эшите, неге тюгюл Ону аты яхшы белгили болгъан. Халкъ: «Бу Адам оьлюмден тирилген Ягьия пайхаммардыр. Шо саялы бу муъжизатланы О гёрсете», – дей+. 15Башгъалары да: «О Илияс пайхаммардыр», – дей. Бирлери де: «О бырынгъы пайхаммарлар йимик бир пайхаммардыр», – дей+.

16Муну эшитгенде, Гьирод: «О мен башын гесдирген Ягьиядыр, о оьлюмден тирилген», – дей. 17-18Ягьия Гьиродгъа: «Сагъа агъанг Филипни алдынгъы къатыны Гьиродияда булан уьйленмеге ярамай», – деп бир нече керенлер айтгъан болгъан. Гьиродияда себеп болуп, Гьирод, Ягьияны тутуп бугъавлап, туснакъгъа салмагъа буйрукъ берген+.

19Гьиродияда Ягьиядан ачув алма сююп, ону оьлтюртмеге сюе, тек шону этип болмай. 20Неге тюгюл де, Ягьия бир сыйлы ва муъмин адам экенин билип, Гьирод ондан къоркъа ва ону къоруп сакълай. Гьирод Ягьияны сёзлерине бек сююп тынгласа да, олар ону даим рагьатсызландыра болгъан.

21Оьзю тувгъан гюнюн белгилеп, Гьирод оьзюню айтылгъан адамлары, асгербашчылары, ва Галилеяны абурлу адамлары учун къонакълыкъ къургъанда, онгайлы гюн гелип къала+. 22Гьиродияданы къызы шонда гирип гелип, бийиме башлагъанда, о Гьиродну ва ону булан олтургъанланы кепине геле. Пача бу къызгъа:

– Сен менден не тилесенг де, мен сагъа бережекмен. 23Менден не зат тилесенг де, гьатта пачалыгъымны яртысын тилесенг де, бережекмен, – деп ант эте.

24Къыз да чыгъып, анасына:

– Не тилейим? – деп сорай.

– Ягьия пайхаммарны башын гес деп тиле, – дей анасы.

25Къыз шоссагьат алгъасап, пачаны янына барып, огъар:

– Тепсиге де салып, магъа буссагьат Ягьия пайхаммарны башын бергенингни сюемен, – дей.

26Пача бек пашман бола. Амма къонакъланы да алдында ант этгени саялы, къызны тилевюн гери урма сюймей. 27Пача гьазиринде жаллатны чакъырып, огъар Ягьияны башын гесип гелтирмекни буюра. Жаллат, туснакъгъа барып, Ягьияны башын гесе. 28Ону башын, тепсиге салып гелтирип, къызгъа бере. Къыз да ону элтип анасына бере. 29Ягьияны якъчылары муну эшитгенде, гелип, ону сюегин алалар ва къабургъа салалар+.

Беш минг адамны тоймакълыгъы

30•Элчилер, Исаны янына жыйылып, Огъар оьзлер не этгенни ва не уьйретгенни айталар+. 31Иса да олагъа:

– Гьали бир чет ерге барайыкъ, шонда бираз рагьатланыгъыз, – дей.

Неге тюгюл де, гелеген гетегенлер онча да кёп бола чы, оланы гьатта ашамагъа сама заманы болмай+. 32Олар къайыкъгъа да минип, халкъдан ари бир чет ерге баралар.

33Барагъанын гёрген бир кёп гишилер оланы таныйлар. Бары да юртлардан жыйылгъан халкъ чабып олардан алдын шонда барып токътай. 34Къайыкъдан ягъагъа чыкъгъанда, Иса бир кёп адамланы гёре. Ону адамлагъа языгъы чыгъа, неге десе олар къойчусуз къалгъан къойлар йимик болгъан. Сонг олагъа кёп затланы англатмагъа башлай+. 35Заман геч болуп барагъанына гёре, якъчылары Исаны янына гелип:

– Бу чет ер де дюр, геч де болгъан. 36Халкъны къайтар, айланадагъы махилеге ва юртлагъа барып, оьзлеге ашамагъа зат алсынлар, – дейлер.

37– Олагъа ашама зат сиз беригиз, – деп жавап бере Иса.

– Биз барып аш сатып алып, оланы тойдурайыкъмы? Шону алмакъ учун чу, эки юз гюмюш акъча сама герек, – дейлер олар+.

38– Сизин нече экмегигиз бар? Барып къарап гелигиз, – дей Иса.

Олар билип:

– Беш экмегибиз де, эки балыгъыбыз да бар, – дейлер.

39Иса олагъа бютюн халкъны гюп гюп этип яшыл отну уьстюнде олтуртмагъа буйрукъ эте. 40Халкъ да юз юз, элли элли адамдан гюплер болуп олтура. 41Иса беш экмекни де, эки балыкъны да алып, кёкге багъып къарап, шюкюр дуа эте. Сонг, сындырып, экмеклени якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. Иса эки балыкъны да шолай барысына да пайлай. 42Барысы да ашап тоя. 43Къалгъан гесеклени жыйып, он эки земгилни экмекден де, балыкъдан да толтуралар. 44Ашайгъанлар буса беш мингге ювукъ адам болгъан.

Иса сувну уьстю булан юрюй

45•Иса шоссагьат, халкъны йибергинче, якъчыларына, къайыкъгъа минип, Оьзюнден алда о бириси якъгъа, Байтсайдагъа, чыгъып турмагъа буюра+. 46Халкъны ёлгъа салгъандан сонг, дуа этмек учун, Иса тавгъа чыгъа+.

47Ахшам болгъанда, къайыкъ кёлню ортасында, Иса буса ягъада къуру ерде янгыз бола. 48Къаршы гючлю ел эшегени саялы, О якъчыларына кюсмен чалмагъа къыйын экенни гёре. Танг къатгъынча Иса кёлню уьстю булан юрюп, оланы янына бара. Оланы янындан оьтюп гетмеге де сюе, 49амма Ону кёлню уьстю булан юрюп гелегенин гёрюп, олар шо бир гёзге гёрюнеген затдыр деп ойлашалар ва барысы да бирче къоркъуп къычырып йиберелер+. 50Олар бары да Исаны гёрюп, бек къоркъалар. О буса шоссагьат олагъа булай дей:

– Гьалекленмегиз! Менмен! Къоркъмагъыз!

51Сонг Иса оланы янына къайыкъгъа мине. Ел сел бола. Олар бек тамашалыкъ этип къалалар, 52неге тюгюл олар экмеклер булангъы аламатны агьамиятлыгъын гьали де англап битмеген болгъан. Буланы барын да олар юреклерини енгилмейгенлигинден англап болмагъан+.

Галилеяда аврувланы сав этив

53Кёлню бириси ягъасына чыкъгъан сонг, олар Генисаретге баралар. Онда къайыкъны ягъагъа байлайлар+. 54Олар къайыкъдан чыгъып гелегенде, адамлар шоссагьат Исаны таный. 55Олар айланадагъы бары да ерлеге бара. Иса къайда барса да, аврувлуланы тёшекде ятгъан гьалында Ону янына гелтирмеге башлайлар+. 56Шагьар болсун, юрт яда махи болсун – О къайда барса да, бары да ерлерде аврувланы майданлагъа гелтирелер. Аврувлар да, янгыз Оьзюню опурагъыны этегине сама бир тиймеге къойсун деп, Исагъа ялбаралар. Тийгенлени барысы да сав болалар+.

7

Ата бабаланы адатлары

7^1•Ерусалимден гелген бир бир фарисейлер ва дин алимлер Исаны янына жыйылалар. 2Олар Исаны бир бир якъчылары мурдар кюйде, демек жувулмагъан къоллары булан ашайгъанны гёрелер. 3Фарисейлер, бары да оьзге ягьудилер йимик, оьзлени ата бабаларыны адатына гёре, къолларын тындырыкълы кюйде жувмай туруп ашамай болгъанлар+. 4Базардан гелгенде де, жувунмай туруп, ашамай болгъанлар. Олар дагъы да хыйлы адатланы юрюте болгъанлар. Масала, сукараланы, кажинлени ва багъыр къазанланы жувуп тазалай болгъанлар+.

5Шо саялы фарисейлер ва дин алимлер Исагъа:

– Сени якъчыларынг ата бабаларыбызны адатларын неге бузалар, мурдар къоллары булан неге аш ашайлар? – деп сорайлар+.

6Иса олагъа булай жавап бере:

– Ешая пайхаммар сизин гьакъыгъыздан алданокъ не яхшы айтгъан дагъы. Ону китабында булай язылгъан:

Бу халкъ Магъа авзу булан гьюрмет эте,
амма оланы юреклери Менден йыракъда+.

7Олар этеген ибадат негьакъ:

олар Мени насигьатларыма тюгюл, инсанлар ойлашып
чыгъаргъан насигьатлагъа уьйрете+.

8Сиз Аллагьны буйругъун къоюп, инсанланы адатларын юрютесиз. 9Аллагьны буйругъун гери уруп, оьзюгюзню адатларыгъызны юрютмеге нечакъы да устасыз! 10Муса: «Атанга да, ананга да гьюрмет эт» ва: «Атасына яда анасына яман сёйлейген адам оьлюмге тарылма герек», – деп айтгъан+. 11Сиз буса атасына яда анасына: «Менден кёмек къаравулламагъыз. Мен сизге берме болагъан чакъы затымны Аллагьгъа къурбан этип бергенмен», – деп айтма ярай дейсиз. 12О адамгъа оьзюню атасы ва анасы учун бир зат да этмей къоймагъа ихтияр бересиз. 13Шолайлыкъда, наслудан наслугъа бериле гелеген адатыгъыз саялы Аллагьны буйругъун оьзюгюз бузасыз. Огъар ошагъан дагъы да хыйлы затланы этесиз.

«Инсанны не зат мурдар эте?»

14Янына халкъны чакъырып, Иса булай дей:

– Барыгъыз да Магъа тынглап, англамагъа къарагъыз! 15Инсанны мурдар этеген авзуна гиреген зат тюгюл, ону мурдар этеген авзундан чыгъагъан сёзлеридир. [+
16][*]

17Халкъны янындан тайып, уьйге гиргенде, якъчылары Исагъа бу тапшурманы гьакъында сорайлар. 18Иса:

– Гертилей де, сиз шону гьали де англамаймысыз? Инсанны ичине тышдан гелип гиреген бир зат да ону мурдарлама болмайгъанны сиз гёрмеймисиз дагъы? 19Неге десе, о ону юрегине бармай, къарнына гире ва ондан таба чыгъып тая, – дей. Шолайлыкъда, Иса бары да ашайгъан затлар таза экенин айта+.

20Сонг Иса булай давам эте:

– Инсандан чыгъагъан зат инсанны мурдар эте+. 21Неге тюгюл де, яман хыяллар, зиналыкъ, пасатлыкъ, оьлтюрювлер,+
22уручулукъ, сутурлукъ, къылыкъсызлыкъ, гьиллачылыкъ, уятсызлыкъ, гюнчюлюк, бугьтанчылыкъ, хохабазлыкъ, авлиялыкъ – инсанны юрегинден, ичинден чыгъагъан затлар. 23Бары да бу яман ишлер ичинден чыгъа ва инсанны мурдар эте.

Финикиялы къатынны иманы

24•Ондан чыгъып, Иса Сур ва Сайдан деген топуракълагъа бара. Мунда О бир уьйде токътай ва онда Оьзюн гиши таныгъанны сюймей, амма яшынмагъа бажарылмай. 25Оьзюню гиччи бир къызъяшыны ичине жин гирген бир къатын, Исаны гелгенин эшитип, шоссагьат гелип Ону аякъларына баш ура. 26О Сурия Финикиясында тувгъан бир ят къатын болгъан. О къызындан жинни къуваласын деп, Исагъа ялбарып тилей+. 27Иса огъар:

– Бир алдын яшланы ашдан тоймагъа къой. Яшланы ашын алып, итлеге бермек тюз тюгюл, – дей+.

28– Я Раббим! Итлер де тепсини тюбюнде яшлардан къалгъан аш увакъланы ашай чы, – деп жавап бере къатын.

29– Сёйлеген бу сёзюнг учун парахатынга уьюнге барма боласан, сени къызынгдан жин чыкъды, – дей Иса огъар.

30Къатын уьюне гелгенде, къызны жинден къутулуп, тёшекде ятып турагъанын гёре.

Къыйынлача сёйлейген сангыравну сав этив

31Сур топурагъындан чыгъып, Иса Сайданны ичинден Оншагьар деген ерни ортасындан таба дагъы да Галилея кёлню ягъасына геле+. 32Ону янына сангырав ва къыйынлача сёйлейген бир адамны гелтирелер ва огъар къолун тийдирсин деп тилейлер. 33Ону адамлардан ари тайышдырып, Иса бармакъларын бу адамны къулакъларына сугъа ва тюкюрюп ону тилине тие+. 34Сонг кёкге багъып къарап, кюстюнюп, огъар: «Эффата!» Демек, «Ачыл!» – дей.

35Шоссагьат ону къулакълары эшитеген болуп къала ва къыйынлача сёйлейгени тайып, тап таза сёйлемеге башлай. 36Иса олагъа шуну гьакъында биревге де айтмасын деп бувара. Амма бек буваргъан чакъы, бу хабарны дагъы да бек яялар+. 37Адамлар бу ишге оьтесиз бек тамаша болалар ва:

– О бары да затны яхшы эте. Гьатта сангыравланы эшитеген эте, сёйлеп болмайгъанланы буса сёйлете! – дейлер.

8

Дёрт минг адамны тойдурув

8^1•Шо гюнлерде дагъы да бир кёп халкъ жыйыла ва олагъа ашама зат болмай. Иса, якъчыларын янына чакъырып, олагъа булай дей:

2– Адамлагъа языкъсынаман. Мени янымда турагъаны муна уьч гюн бола, олагъа ашама зат ёкъ+. 3Оланы ашамагъан кююнде уьйлерине йиберсем, олар ёлда гьалсыз болурлар. Оланы бирлери буса йыракъдан гелген.

4– Бу къадар халкъны тойдурмагъа чакъы ашны бирев де ёкъ ерден къайдан табайыкъ? – деп сорав булан жавап берелер якъчылары Огъар+.

5– Сизин нече экмегигиз бар? – деп сорай Иса олагъа.

– Етти, – деп жавап берелер олар.

6Шо заман Иса халкъгъа ерде олтурсун деп буюра. Сонг етти де экмекни алып, бир башлап шюкюр дуа эте. Сонг сындырып якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. 7Оланы бир нече гиччи балыкълары да бола. Иса, шюкюр дуа этип, оланы да уьлешсин деп буюра. 8Барысы да ашап тоя. Артыкъ къалгъан гесеклени жыйып, етти земгилни толтуралар. 9Ашайгъанлар дёрт мингге ювукъ адам болгъан. Халкъны ёлгъа салгъандан сонг, 10якъчылары да булан къайыкъгъа да минип, Иса Далманута якълагъа чыгъып гете.

Фарисейлер аламат гёрсетмекни талап эте

11•Фарисейлер гелип, Иса булан эришмеге башлайлар. Ону сынап къарамакъ учун, О оьзлеге кёкден бир аламат гёрсетсин деп тилейлер+. 12Иса теренден кюстюнюп:

– Неге бу гьалиги наслу Менден аламат гёрсетмекни талап эте? Гертисин сёйлеймен сизге: бу наслугъа аламат гёрсетилмес, – дей. 13Оланы да къоюп, Иса къайтып къайыкъгъа мине ва кёлню бириси ягъына багъып гете.

Фарисейлени ва Гьиродну маясы

14•Якъчылары экмек алмагъа унутуп къалалар ва къайыкъда олар булан бир экмек тюгюл болмай. 15Иса олагъа:

– Вёрегиз! Фарисейлени маясындан ва Гьиродну маясындан сакъ туругъуз, – деп бувара+.

16Олар оьз арасында:

– Гьали бизин экмеклерибиз ёкъ саялы булай айтадыр, – деп сёйлейлер.

17Олар не сёйлейгенни билип, Иса:

– Экмеклеригиз ёгъу гьакъда неге сёйлейсиз? Гьали де гьакъылыгъыз етишип, англап битмеймисиз? Юреклеригиз гьали де шону англамаймы+? 18Гёзлеригиз бар буса да, гёрмеймисиз? Къулакъларыгъыз бар буса да, эшитмеймисиз? 19Мен беш минг адамгъа беш экмекни пайлагъанда, къалгъан гесеклерден толтуруп, нече земгилни жыйгъаныгъыз эсигиздеми? – дей.

– Он эки, – деп жавап берелер олар+.

20– Етти экмекни дёрт минг адамгъа пайлагъанда, къалгъан затдан нече земгилни толтуруп жыйдыгъыз? – деп сорай Иса.

– Етти, – деп жавап берелер олар+.

21Шо заман Иса олагъа:

– Неге сиз гьали де англамайсыз? – дей.

Байтсайдада сокъурну сав этив

22Иса якъчылары булан Байтсайдагъа геле. Онда къолун тийдирсин деп тилеп, Ону янына бир сокъур адамны гелтирелер+. 23Иса сокъурну къолундан тутуп, ону юртдан чыгъара. Сонг ону гёзлерине тюкюрюгюн тийдирип, ону уьстюне къолларын сала ва:

– Гьеч зат гёремисен? – деп сорай+.

24Бу адам къарап:

– Мен адамланы гёремен, олар тереклер йимик, тек олар юрюйлер, – дей.

25Сонг Иса къолларын дагъы да ону гёзлерине сала. Бу адам гёзлерин ачып къарай. Ону гёзлери ачыла ва дагъы да къайтып яхшы гёреген бола. 26Иса ону:

– Уьюнге бар, амма юртгъа гирме, – деп йибере.

Петерни мюкюрлюгю

27•Мундан таба Иса якъчылары да булан бирге Филиппа Къайсарияны юртларына багъып бара. Ёлда О якъчыларына:

– Адамлар Мени ким деп гьисап эте? – деп сорай.

28– Бирлери Ягьия пайхаммар, башгъалары Илияс, биревюлери буса пайхаммарланы бириси деп гьисап эте, – деп жавап берелер якъчылары Огъар+.

29– Сиз Мен кимдир деп ойлашасыз? – деп сорай Иса олагъа.

– Сен Месигьсен! – деп жавап бере Петер+. 30Оьзюню гьакъында гьеч биревге де сёйлемесин деп, Иса олагъа къатты кюйде бувара+.

Иса Оьзюне болажакъ азапланы гьакъында айта

31•Иса олагъа Оьзю, Инсанны Уланы, кёп азап чекмеге герекли болажагъын, тамазалар[*], баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер Оьзюн инкар этежегин, оьлтюрюлежегин ва уьч гюнден сонг къайтып тирилежегин айтмагъа башлай+. 32Шону гьакъында Иса олагъа ачыкъдан айта. Петер буса, Исаны бир якъгъа чакъырып, Огъар къаршы чыгъып сёйлемеге башлай+. 33Амма Иса бурулуп якъчыларына багъып къарай ва Петерге:

– Менден ари тай, иблис! Сени Аллагь сюеген затлар тюгюл, инсан сюеген затлар ойлашдыра! – деп къатты кюйде жавап бере+.

34Сонг Иса, халкъны ва якъчыларын янына чакъырып, булай дей:

– Ким Мени булан гелмеге сюе буса, оьзюню хыялларын гери урсун, хачын да гётерип, Мени артыма тюшсюн+. 35Ким оьзюню жанын къутгъармагъа сюе буса, о шону тас этер. Амма ким Мени ва Сююнч Хабар учун оьзюню жанын тас этсе, о шону къутгъарар+. 36Инсан бютюн дюньяны къазанып, жанын тас этсе, ондан огъар не пайда болур+? 37Инсан жанын сакъламакъ учун, бары да затын бермесми+? 38Шогъар гёре бу гюнагьлы ва имансыз наслуну алдында яшайгъан ким буса да бирев Менден ва Мени сёзлеримден илыкъса, Инсанны Уланы да Атасыны макътавлугъунда сыйлы малайиклер булан гелген заманда, о адамдан оьзюнден илыгъар+.

9

9^1Иса булай узата:

– Гертисин сёйлеймен сизге: мунда токътагъанланы арасында Аллагь нечик гьакимлик этежегин гёрмей туруп оьлмежеклер бар+.

Исаны тюрленивю

2•Алты гюнден сонг, Иса Петерни, Якъубну ва Югьанны Оьзю булан алып, оланы бир бийик тавгъа чыгъара. Онда оланы гёз алдында бирден Исаны гёрюнюшю тюрленип йибере+. 3Ону опуракълары йыртыллайгъан, гёз къамашдырагъан кюйде ап акъ бола; ер юзюнде гьеч бир опуракъ жувувчу да дагъы артыкъ акъ этип болмасдай шолай акъ бола. 4Олагъа Илияс ва Муса гёрюнелер. Илияс ва Муса Иса булан лакъыр этмеге башлайлар. 5Петер Исагъа:

– Устаз! Бизин мунда болмакълыгъыбыз не яхшыдыр! Бирин Сени учун, бирин Муса учун, бирин де Илияс учун уьч чатыр къурайыкъ, – дей.

6Олар о даражада бек къоркъгъан чы, гьатта о не айтгъанын да билмей. 7Бу арада бир булут гелип, оланы уьстюнде салкъынлыкъ болдура. Булутдан таба:

– Бу Мени сююмлю Уланым. Огъар тынглагъыз! – деген сес чалына+. 8Бирден башларын гётерип, олар онда Исадан башгъа дагъы биревню де гёрмейлер.

9Тавдан энишлеп гелегенде, Иса якъчыларына Оьзюн, Инсанны Уланын, оьлюмден тирилгинче, мунда гёрген затыгъызны биревге де айтмасын деп буюра+.

10Олар да бу сёзню ичинде сакълайлар, амма:

– «Оьлюмден тирилмек» демек не демекдир? – деп бир бирине сорайлар.

11– Башлап Илияс гелме герек деп дин алимлер неге айталар дагъы? – деп сорайлар олар.

12Иса олагъа булай жавап бере:

– Бары да затны янгыдан тюзлемек учун, гертиден де, башлап Илияс гелмеге герек. Амма Инсанны Уланы кёп азап чегежек ва хорланажакъ деп Сыйлы Язывларда неге язылгъан? 13Буса да Мен сизге айтайым: Илияс гелди ва лап ону гьакъында язылгъаны йимик, огъар сюйген сюйгенин этдилер+.

Жинли уланны сав этив

14•Иса якъчыларыны янына гелгенде, оланы къуршап токътагъан кёп халкъны ва олар булан эришеген дин алимлени гёре. 15Шоссагьат Исаны гёрюп, бютюн халкъ тамашалыкъ эте ва чабып гелип, Огъар салам бере. 16Иса якъчыларына:

– Булар булан сиз нени гьакъында эришесиз? – деп сорай.

17Халкъны арасындан чыгъып, бириси Огъар булай жавап бере:

– Устаз, мен Сени янынга ичинде жини булангъы уланымны алып гелгенмен. О жин уланымны тилсиз этип къоя+. 18Шо жин себеп болуп, ону не ерде аврув тутса да, о ерге йыгъыла, ону авзундан гёбюк геле, тишлерин къыжырата ва санлары къурушуп къала. Ону ичинден шо жинни чыгъарсын деп, мен якъчыларынга тилеген эдим, амма олар шону чыгъарып болмадылар. 19Иса олагъа:

– Гьей имансыз адамлар! Къачан болгъунча Мен сизин булан туражакъман? Къачан болгъунча сизге чыдап туражакъман? Ону мунда, Мени яныма гелтиригиз! – дей.

20Яшны Исаны янына гелтирелер. Жин Исаны гёргендокъ, яшны аврув тута: о ерге йыгъыла, талашмагъа, авзундан гёбюк гелмеге башлай+.

21Шо заман Иса ону атасына:

– Бугъар булай болагъаны кёп боламы? – деп сорай.

О булай жавап бере:

– Гиччи чагъындан берли. 22Оьлтюрмек учун, муну жин бир кёп керенлер отгъа, сувгъа салды. Эгер Сен гьеч бир зат этип бола бусанг, бизге языкъсын, бир кёмек эт хари!+

23– Эгер сен бола бусанг дегенинг недир? Иман салагъан адамны бары да затны этмеге имканлыгъы бола, – дей Иса огъар+.

24Яшны атасы шоссагьат:

– Иман саламан! Мени имансызлыгъымны енгмеге бир кёмек эт! – деп къычырып йибере.

25Оьзлени янына кёп халкъ чабып гелегенни гёргенде, Иса жинге:

– Гьей тилсизликни ва сангыравлукъну жини! Мен сагъа буйрукъ этемен: мундан чыкъ, дагъы къайтып огъар гирме! – дей.

26Жин бек акъырып ва яшны гючлю кюйде аврув тутдуруп, ондан чыгъып тая. Яш оьлгендей болуп, сойралып къала ва кёплер:

– О оьлдю! – дейлер+. 27Амма Иса ону къолун тута ва гётерип тургъуза. Яш тура+.

28Иса уьйге гиргенде, якъчылары Ону булан янгыз къалып, Огъар:

– Неге биз ону чыгъарып болмагъан эдик дагъы? – деп сорайлар.

29– Бу тайпа жинлени янгыз дуа этип чыгъармагъа бола[*], – деп жавап бере Иса.

Иса Оьзюню оьлюмю ва тириливю гьакъында янгыдан айта

30•Ондан чыгъып, олар Галилеядан таба баралар. Иса шо гьакъда бирев де билгенни сюймей. 31Неге тюгюл де, О якъчыларына Аллагьны каламын англатмагъа сюе болгъан. Иса олагъа:

– Мени, Инсанны Уланын, инсанланы къолуна бережек. Мени оьлтюрежеклер, уьчюнчю гюн Мен къайтып тирилежекмен, – деп сёйлей+.

32Амма олар бу сёзлени маънасын англамайлар. Огъар къайтарып сорамагъа да къоркъалар+.

«Ким уллудур?»

33•Олар Капернагьумгъа къайталар. Иса уьйге гиргенде, олагъа:

– Ёл бойда оьз арагъызда нени гьакъында эрише эдигиз? – деп сорай+.

34Олар иннемей токътайлар, неге тюгюл ёл бойда олар оьзлени арасында лап уллусу кимдир деп эришген болгъанлар. 35Иса олтуруп, он эки де якъчысын янына чакъыра. Иса олагъа:

– Ким биринчи болмагъа сюе буса, о барыны да ахырынчысы, барына да къуллукъчу болсун, – дей+.

36Гиччи бир яшны алып, орталыкъгъа сала, сонг ону къучакълап, олагъа:+

37– Бир гиччи яшны Мени атымны гьюрметинден ким къабул эте буса, шо Мени де къабул этер. Мени ким къабул эте буса, о бир Мени тюгюл, Мени йибергенни де къабул этер, – дей+.

38– Устаз! Биз Сени атынг булан жинлени къувалайгъан бир адамны гёрдюк, бизинки болмагъаны саялы, биз ону токътатмагъа къарадыкъ, – дей Югьан Огъар+.

39Иса булай жавап бере:

– Ону токътатмагъыз, неге тюгюл Мени атым булан муъжизат гёрсетип, шоссагьат Мени гьакъымдан яман сёйлемеге бирев де болмас. 40Бизге къаршы тюгюллер бизин якъчыларыбыздыр!+
41Гертисин сёйлеймен сизге: Месигьге амин болгъаныгъыз учун, ким сизге бир шинжа сув ичирсе, шо адам тийишлисин алажакъ+.

Гюнагьны гьакъында

42– Магъа иман салагъан бу гиччилерден бирин ким гюнагьгъа тартса, бойнуна тирменташ да тагъып, ону денгизге батдырмакъ оьзю учун яхшы болур+. 43Эгер къолунг сени гюнагьгъа тарта буса, ону гес! Эки къолунг да булан жагьаннемни сёнмейген отуна тюшмекден эсе, даимлик яшавгъа бир къолунг булан гирмек сагъа яхшыдыр. [+
44][*]
45Эгер аягъынг сени гюнагьгъа тарта буса, ону гес! Эки де аягъынг да булан жагьаннемге тюшмекден эсе, даимлик яшавгъа бир аягъынг булан гирмек сагъа яхшыдыр. [ 46][*]
47Эгер сени гёзюнг сени гюнагьгъа тарта буса, ону тюртюп чыгъарып къой! Эки де гёзюнг де булан жагьаннемге тюшмекден эсе, бир гёзюнг булан Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмек сагъа яхшыдыр. 48Жагьаннемде даим оланы къаркъарасын хуртлар талап турар ва оту сёнмес. 49Къурбангъа союлгъан гьайван туз булан тазаланагъаны йимик[*], гьар ким де от булан тазаланажакъ.

50Туз яхшы зат. Амма туз тузлу татывун тас этсе, огъар тузлу татывну не булан бермеге болур? Ичигизде тузугъуз болсун, бир биригиз булан татывлукъда яшап къалыгъыз+.

10

Уьйленмекни ва айрылмакъны гьакъында

10^1•Ондан чыгъып, Иса Ягьудея якъгъа, Ёрдан оьзенни бириси ягъына бара. Ону янына янгыдан кёп адам жыйыла ва О, Оьзюню адатына гёре, олагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай.

2Исаны янына гелген бир нече фарисейлер, Ону сынап къарамакъ учун:

– Эргишиге къатынындан айрылмагъа Мусаны Къануну ихтияр береми? – деп сорайлар.

3– Муса сизге не буюргъан? – деп сорав булан жавап бере Иса олагъа.

4– Муса айрылыв шагьатнама язмагъа ва къатындан айрылмагъа изну берген, – дейлер олар+.

5Иса олагъа булай жавап бере:

– Юреклеригизни хырча болмакълыгъына гёре, Муса сизге къатынларыгъыздан айрылмагъа изну берген. 6Амма Аллагь дюньяны яратагъанда, адамланы «эргиши ва къатынгиши этип яратгъан+. 7Шогъар гёре адам ата анасыны уьюнден чыгъып, къатыны булан бирлешежек,+
8экевю де туташ бир къаркъара болуп къалажакъ». Олар экев тюгюл, туташ бир къаркъарадыр, биревдюр. 9Шолайлыкъда, Аллагь бирлешдиргенни инсан айырмасын!+

10Уьйде якъчылары Огъар дагъы да шо гьакъда сорайлар. 11Иса олагъа булай дей:

– Къатынындан айырылып, башгъасын алагъан адам биринчи къатынына бакъгъан якъда зина этеген бола. 12Эгер къатынгиши эринден айрылып, башгъагъа эрге барса, о да зина этеген бола+.

Иса Аллагьдан яшлар учун рагьму тилей

13•Къолу булан тийсин деп, Исаны янына гиччи яшланы гелтирелер. Якъчылары буса оланы гирме къоймай, алып гелгенлеге урушма башлайлар. 14Шону гёргенде, Иса ачувлана ва олагъа:

– Къоюгъуз, яшлар Мени яныма гелсинлер, олагъа пуршав этмегиз! Неге тюгюл, Аллагьны гьакимлиги тап яшлар йимиклер учундур. 15Гертисин сёйлеймен сизге: бир гиччи яш йимик, ким Аллагьны гьакимлигин къабул этмесе, о бир заманда да шо гьакимликни тюбюне тюшмес, – дей+.

16Иса, яшланы къучакълап, уьстюне къолларын салып, олагъа Аллагьны рагьмусун тилеп дуа эте+.

Байлыкъ ва къутгъарылыв

17•Иса ёлгъа чыгъа турагъанда, Ону янына чабып бир адам геле ва тизлеринден туруп, Огъар:

– Яхшы Устаз, даимлик яшав алмакъ учун, мен не этме герекмен? – деп сорай+.

18Иса огъар булай дей:

– Магъа яхшы деп сен неге айтасан? Бир Аллагьдан башгъа дагъы бирев де яхшы тюгюлдюр+. 19Сен Ону буйрукъларын билемисен? Адам оьлтюрме, зина этме, урлама, ялгъан шагьатлыкъ этме, гишини алдатма, атанга ва ананга гьюрмет эт, – дей+.

20Бу адам Огъар:

– Устаз! Мен буланы барысын да яш заманымдан берли юрютемен, – деп жавап бере+.

21Иса огъар сююв булан къарай ва:

– Сагъа юрютме тарыкъ дагъы да бир зат къалгъан. Барып бар чакъы затынгны сатып, пакъырлагъа уьлеш. Шо заман кёклерде сени хазналарынг болур. Сонг гел, Мени артыма тюш! – дей+.

22Бу сёзлени эшитгенде, о адамны бети алышынып гете ва пашман болуп, ари тая, неге тюгюл о бек бай гиши болгъан.

23Эки ягъына къарап, Иса якъчыларына:

– Бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге нечик къыйындыр! – дей+.

24Якъчылары Ону сёзлерине тамаша болалар. Амма Иса олагъа дагъы да булай дей:

– Балаларым! Бай адамгъа Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге нечакъы да къыйын болар! 25Бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмекден эсе, тюеге инени гёзюнден оьтмеге рагьатдыр!

26Олар оьтесиз бек тамаша бола ва бир бирине:

– Олай буса, ким къутгъарылмагъа болур дагъы? – деп сорайлар

27Иса, олагъа къарап:

– Инсанлар учун бу имкансыз зат, амма Аллагь учун буса тюгюл. Аллагь учун бары да зат имканлы, – дей+.

28– Къара гьали! Муна, биз бары да затларыбызны да къоюп, Сени артынг булан юрюп турабыз, – деп сёйлемеге башлай Петер Огъар+.

29– Гертисин сёйлеймен сизге: Мени атымны гьюрмети ва Сююнч Хабар учун уьюн эшигин, агъаларын, инилерин, къызардашларын, аталарын, аналарын, яшларын, топуракъларын къоягъан гьар бир адам,+
30гьали бу дюньяда болагъан азаплагъа да къарамайлы, юз керен артыкъ уьйлер, агъалар, инилер, къызардашлар, аналар, яшлар, топуракълар алажакъ, гележек дюньяда даимлик яшав алажакъ+. 31Амма биринчилени бир кёплери ахырынчы, ахырынчылар буса биринчи болажакълар, – деп жавап бере Иса+.

Зеведейни уланларыны тилевю

32•Иса ёлдашлары да булан Ерусалимге бармагъа ёлгъа чыгъа. Иса оланы алды булан юрюй. Ону арты булан барагъан ёлдашларын гьалеклик ва къоркъув къуршай. Он эки де якъчысын янына чакъырып, Иса Оьзюне не болажагъын сёйлемеге башлай:

33– Муна биз Ерусалимге бара турабыз. Мен баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени къолуна берилежекмен. Олар да Мени оьлтюрмеге дуван этип, ят халкъланы къолуна бережеклер. 34Ят халкълар Мени хорлажакълар, бетиме тюкюрежеклер, къамучу булан тюежеклер ва оьлтюрежеклер. Уьч гюнден сонг буса Мен къайтып тирилежекмен+.

35•Зеведейни уланлары Якъуб ва Югьан, Исаны ювугъуна барып:

– Устаз! Сен биз сюеген затны этсин деп, Сагъа тилемеге сюебиз, – дейлер+.

36– Мен сизин учун не этгенни сюесиз? – деп сорай Иса олагъа.

37– Сен макътавлу болгъанда, бирибизге Сени онг янынгда, бирибизге сол янынгда олтурмагъа изну бер, – дейлер олар+.

38– Сиз не тилейгенигизни билмейсиз. Башыма тюшежек азаплардан Мен оьтежек йимик, сиз де оьтюп болурмусуз? – деп сорай Иса олагъа+.

39-40– Болурбуз, – деп жавап берелер олар.

– Мени йимик сиз де азаплардан оьтежексиз. Амма Мени онг янымда яда сол янымда олтурмагъа изну бермеклик Мени ихтиярымда тюгюл. О ерлер янгыз Аллагь белгилегенлер учундур, – дей Иса олагъа+.

41Къалгъан он якъчысы шону эшитгенде, Якъубгъа ва Югьангъа къазапланмагъа башлайлар. 42Иса буса, оланы барын да янына чакъырып, булай дей:

– Сиз билесиз: бу дюньяны башчылары халкъларына буйрукъ этелер, уллу гьакимлери де олагъа гьакимлигин гёрсетелер. 43Амма сизин арагъызда олай болмасын. Арагъызда уллу болма сюегенигиз къалгъанларыгъызгъа къуллукъчу болуп къалсын!+
44Арагъызда биринчи болма сюегенигиз барыгъызгъа да къул болуп къалсын! 45Инсанны Уланы да Оьзюне къуллукъ этдирмек учун тюгюл, башгъалагъа къуллукъ этмек, бир хыйлыланы къутгъармакъ ва Оьз яшавун къурбан этмек учун гелди+.

Иса сокъур Бартимайны сав эте

46•Олар Еригьонгъа гелелер. Иса якъчылары ва кёп халкъ да булан Еригьондан чыгъагъан заманда, Тимайны уланы Бартимай деген бир сокъур ёл ягъада олтуруп, садагъа тилей болгъан+. 47Назаретли Иса онда экенин эшитип, о:

– Гьей Давутну Наслусу Иса! Магъа бир рагьму эт! – деп къычыра+. 48Сокъур иннемей турсун деп, бир хыйлылар огъар къайнашалар. О буса:

– Давутну Уланы! Магъа бир рагьму эт! – деп бирден бир бек къычыра.

49Иса токътап:

– Ону чакъырыгъыз, – дей.

Олар сокъурну чакъырып, огъар:

– Тез бол, тур! О сени чакъыра, – дейлер.

50Бартимай уьстюндеги абасын чечип ата ва туруп Исаны янына геле. 51Иса огъар:

– Мен сагъа не этгенни сюесен? – деп сорай.

– Устаз! Мен гёрмеге сюемен, – дей сокъур.

52– Бар, иманынг сени къутгъарды, – дей Иса огъар. О шоссагьат гёреген болуп къала ва ёл булан Исаны артындан бара+.

11

11^1•Ерусалимни къырыйындагъы Зайтун тавну бетинде ерлешген Байтагия булан Байтаниягъа ювукълашгъан заманда, якъчыларындан экевюн алгъа йибере туруп,+
2Иса олагъа булай дей:

– Тувра къаршыгъыздагъы юртгъа барыгъыз. Юртгъа гиргенде, оьзюне бирев де минмеген байлангъан бир къодукъну табажакъсыз. Ону чечип, мунда гелтиригиз. 3Эгер гьеч гиши сизге: «Муну сиз неге этесиз?» – деп айтса: «Бу Раббибизге тарыкъ, О ону шоссагьат къайтаражакъ», – деп айтарсыз.

4Олар гетелер ва орамда къапугъа байлангъан бир къодукъну табалар. Ону байлангъан еринден чечелер. 5Шо ерде токътап турагъанланы бирлери олагъа:

– Не этесиз? Къодукъну неге чечесиз? – деп сорайлар.

6Олар оьзлеге Иса буюргъан кюйде айталар, олар да къодукъну чечип алмагъа къоялар. 7Къодукъну Исаны янына гелтирип, огъар уьст опуракъларын юклейлер ва Иса ону уьстюне минип олтура. 8Исагъа гьюрмет этип, бир хыйлы адамлар, уьст опуракъларын чечип, ёлгъа яялар, башгъалары, тереклерден бутакълар гесип алып, ёлгъа яялар+. 9Адамлар Исаны алдындан ва артындан юрюй туруп:

– Гьосанна![*] Раббибизни аты булан Гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун! 10Атабыз Давутну болажакъ гьакимлигине Аллагьны яхшылыгъы болсун! Кёклердеги Аллагьгъа гьосанна! – деп къычыралар+.

11Ерусалимге гелгенде, Иса, ибадатханагъа гирип, айланасындагъы бары да затгъа къарай. Гече геч болгъанда, он эки де якъчысы де булан Байтаниягъа гете.

Емишсиз инжир терек

12•Артындагъы гюн олар Байтаниядан гетип барагъанда, ач болуп, Иса ашамагъа сюе+. 13Йыракъда бир инжир терекни гёрюп, ону ягъына бара. Терекде япыракълардан къайры бир зат да тапмай, неге тюгюл де инжир бишеген заман етишмеген болгъан+. 14Шо заман Иса терекге:

– Энниден сонг бир заманда да бирев де сени емишингни ашамасын! – дей. Якъчылары да шону эшителер.

Иса ибадатханадагъы савдюгерчилени къувалай

15•Ондан олар Ерусалимге гелелер. Иса, ибадатханагъа гирип, ондагъы сатывчуланы ва алывчуланы къуваламагъа башлай. О акъча алышдырагъанланы такъчаларын ва гёгюрчюн сатагъанланы шанжалларын авдара+. 16Юк ташыйгъан гьеч биревге ибадатханадан оьтюп юрюмеге изну бермей. 17Сонг Иса олагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлап:

– Сыйлы Язывларда: «Мени уьюм бары да халкълар учун дуа этеген уьйдюр», – деп язылгъан. Сиз буса ону талавурчуланы уясына айландыргъансыз! – дей.

18Баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер шону эшитгенде, Исаны оьлтюрмек учун, бир ёл излемеге башлайлар. Олар Исадан къоркъа болгъанлар. Неге тюгюл де, бютюн халкъ О уьйретеген затлагъа гьайран болуп тынглай болгъан+.

19Ахшам болгъанда, Иса якъчылары да булан шагьардан гете+.

Иманны гючю

20•Артындагъы гюн эртен инжир терекни янындан оьтюп барагъанда, терекни тамурларындан баш бутакъларына ерли къуругъанын гёрелер. 21Петер, тюнегюн болгъан затны эсге алып, Исагъа:

– Устаз, къара гьали! Сен налатлагъан инжир терек къуруп къалгъан, – дей.

22Иса булай дей:

– Аллагьгъа иман салыгъыз. 23Гертисин сёйлеймен сизге! Эгер бирев бу тавгъа: «Гётерилип, денгизге атыл!» – деп айтса, шо огъар таби болур эди. Ким юрегине шеклик гелтирмей, оьзю айтгъаны болажагъына иман салса, лап айтгъан кюйде болажакъ+. 24Шогъар гёре сизге айтаман: дуа этегенде, не зат тилесегиз де, шо сизге болажакъгъа инаныгъыз, сиз де шону алажакъсыз+. 25Дуа этмеге тургъан заманда, сизге къаршы ким буса да бирев гюнагь этген буса, ондан гечигиз. Кёклердеги Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечер. [+
26][*]

Исаны ихтияры гьакъында

27•Олар дагъы да къайтып Ерусалимге гелелер. Иса ибадатханагъа гирип айланагъанда, Ону янына баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва тамазалар гелелер. 28Огъар:

– Бу ишлени Сен кимден ихтияр булан этесен? Буланы этмеге ихтиярны Сагъа ким берген? – деп сорайлар+.

29Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен де сизге бир зат сорайым. Шогъар жавап берсегиз, бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни Мен де сизге айтарман. 30Ягьияны, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа ихтияры Аллагьданмы эди яда адамларданмы эди? Магъа жавап беригиз!+

31Олар бир бири булан эришмеге башлай:

– Эгер: «Аллагьдан эди», – десек, шо заман О: «Неге дагъы сиз огъар инанмадыгъыз?» – деп соражакъ+. 32Эгер «Инсанлардан эди», – десек ... (Олар халкъдан къоркъалар. Неге тюгюл де, бютюн халкъ Ягьияны герти пайхаммар деп гьисап эте болгъан.)+
33Шо саялы олар Исагъа:

– Биз билмейбиз, – деп жавап берелер.

– Бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни сизге Мен де айтмасман, – дей Иса олагъа.

12

Рагьмусуз юзюмчюлени гьакъындагъы масал

12^1•Иса олагъа масаллар булан сёйлемеге башлай:

– Бир адам юзюм бав орната, айланасын бегите, юзюм сыкъмакъ учун бир къую къаза ва бийик къаравул къош къура. Сонг бавну юзюмчюлеге ижарагъа берип, оьзю башгъа якълагъа чыгъып гете+. 2Юзюм бишгенде, юзюм бавдан гелген тюшюмню оьзюне тиеген пайын алмакъ учун, юзюмчюлени янына оьзюню бир къулун йибере. 3Юзюмчюлер буса къулну тутуп тююп, бир зат да бермей, бош къайтаралар. 4Юзюм бавну еси оланы янына башгъа бир къулун йибере. Олар ташлар булан уруп, башын да ярып, ону да биябур этип йиберелер. 5Сонг бирдагъы бирин йибере. Олар ону оьлтюрелер. О дагъы да хыйлы къулларын йибере. Олар да бирлерин токъалайлар, бирлерин оьлтюрелер+. 6Ону кёп сюеген биргине бир уланы бола. Ахырда: «Уланыма сама абур этерлер бугъай», – деп, ону да юзюмчюлени янына йибере+. 7Амма юзюмчюлер бир бири булан: «Бу гелегени – варис. Гелигиз, ону да оьлтюрейик, шо заман ону мюлкю бизинки болуп къалыр», – деп сёйлешелер+. 8Олар тутуп ону да оьлтюрелер ва юзюм бавдан къыргъа чыгъарып ташлайлар+.

9Энни юзюм бавну еси не этежек? Гелип юзюмчюлени оьлтюрежек, бавну да башгъаларына бережек+. 10Иса олагъа:

– Сиз Сыйлы Язывларда язылгъанны бир де охумагъанмысыз дагъы?

Усталар ташлап къойгъан таш
кюрчюню аслу ташы болуп токътады.

11Раббибиз этген шо ишни гёрмеге де гьайран чы!+

12Иса оьзлер булан сёйлейгенлер бу масал оьзлеге къаршы бакъдырылгъанын англап, Ону тутмагъа сюелер, тек халкъдан къоркъмакълыкъдан Ону къоюп, гери таялар+.

Пачаныкин – пачагъа

13•Исаны терс айтылгъан сёзюн багьана этип тутмакъ учун, Ону янына фарисейлени ва Гьиродну якъчыларын йиберелер+. 14Олар да гелип Исагъа:

– Устаз! Сен туврасын айтагъан адам экенни, Аллагьны ёлунда тюз ва ачыкъ кюйде нечик яшама герекни уьйретегенингни билебиз. Биревден де къоркъмайгъанынгны, биревге де бет хатир этмейгенингни гёребиз. Румну пачасына ясакъ бермеге герекми яда тюгюлмю? – дейлер+.

15Иса, гелгенлени экиюзлюлюгюн билип, олагъа:

– Сиз Мени неге сынап къарама сюесиз? Магъа бир гюмюш акъча гелтиригиз чи, къарайым, – дей+. 16Олар алып гелтирелер. Иса олагъа:

– Бу сурат кимникидир? Мунда кимни аты язылгъан? – деп сорай.

– Румну пачасыныки, – деп жавап берелер олар.

17– Шолай буса, Румну пачасыныкин пачагъа, Аллагьныкин Аллагьгъа беригиз, – дей Иса.

Олар Ону жавабына тамаша болуп къалалар+.

Оьлюлени тирилмеклиги гьакъында

18•Оьлюмден сонг тирилмек ёкъ деп сёйлейген саддукейлер[*], Исаны янына гелип, Огъар булай сорайлар:+

19– Устаз, Муса бизин учун: «Эгер биревню агъасы яда инисини оьлюп, олардан авлети де болмай къатыны къалса, оьлген агъасыны наслусун узатмакъ учун, къалгъаны шо къатынны алып, авлетлер тувдурмагъа герек», – деп язгъан+. 20Етти агъа ини болгъан. Оланы биринчиси къатын алып, авлети болмагъан кюйде оьлюп къала. 21Шо къатынны экинчи иниси ала ва авлети болмайлы, о да оьле. Уьчюнчю иниси булан да лап шолай бола. 22Етти де агъа инини биринден де авлет къалмай. Барындан да артда къатын да оьле. 23Энни оьлюлер тирилегенде, о къатын етти де агъа иниден къайсыны къатыны болажакъ? Неге тюгюл де, оланы барысы да ону эри болгъан эди чи.

24Иса олагъа булай жавап бере:

– Сиз не Сыйлы Язывланы, не Аллагьны къудратын билмейгенигиз саялы янгылышасыз. 25Тирилген сонг, оьлюлер я къатын алмажакълар, я эрге бармажакълар, кёклердеги малайиклер йимик болуп къалажакълар. 26Оьлюмден тирилмекге гелгенде буса, Мусаны китабында яллайгъан тегенек бёлекден туруп Аллагь Мусагъа: «Мен Ибрагьимни Аллагьыман, Исгьакъны Аллагьыман ва Якъубну Аллагьыман», – деп язгъан сёзлерин охумагъанмысыз+? 27Аллагь оьлюлени Аллагьы тюгюл, савланы Аллагьы. Сиз бек адашасыз.

Инг аслу буйрукъ

28•Дин алимлерден бири гелип, оланы эришивюне тынглай ва Исаны олагъа яхшы жавап берегенин гёргенде:

– Буйрукъланы инг биринчиси къайсыдыр? – деп сорай.

29Иса огъар булай жавап бере:

– Инг биринчи буйрукъ шудур: «Тынгла, гьей Исрайыл! Аллагьыбыз болгъан Раббибиз бирдир. 30Раббинг Аллагьны бютюн юрегинг булан, бютюн жанынг булан, бютюн гьакъылынг булан ва бютюн гючюнг булан сюй»+. 31Экинчи буйрукъ муна шолай: «Ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй». Булардан уллу болуп дагъы буйрукъ ёкъдур+.

32Дин алим Огъар булай дей:

– Бек яхшы, Устаз! Аллагь бир ва Ондан къайры дагъы Аллагь ёкъ деп айтып, Сен тюз айтасан+. 33Ону бютюн юрек булан, бютюн гьакъыл булан, бютюн гюч булан сюймек, ювугъунгну оьзюнгню йимик сюймек отгъа салынып яндырылагъан бары да къурбан гьайванлардан да, бары да союлагъан къурбанлардан да артыкъдыр+.

34Ону гьакъыллы кюйде жавап берегенин эшитип, Иса огъар:

– Сен Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмекден йыракъда тюгюлсен, – дей.

Мундан сонг гьеч бирев де Огъар бир зат да сорамагъа болушлукъ этмей+.

«Месигь кимни Уланыдыр?»

35•Ибадатханада халкъгъа Аллагьны каламын англата туруп, Иса булай дей:

– Месигь Давутну Наслусу деп дин алимлер нечик айтып болалар+? 36Аллагьны Ругьуну таъсиринден Давут булай сёйлеген чи:

Аллагь Мени Раббиме айтды:

«Мен Сени душманларынгны аякъ тюбюнге салгъынча,
гелип Мени онг ягъымда олтуруп тур»+.

37Давут Исагъа Рабби деп айта болгъан сонг, О Давутну Наслусу нечик бола дагъы+?

38•Уьйрете туруп, Иса булай дей:

– Дин алимлерден сакъ болугъуз. Олар узун опуракълар гийип юрюмеге сюелер, базар майданларда оьзлени гьюрметлегенни сюелер, 39синагогларда, гьюрметли ерлерде, шатлыкъ мажлислерде тёрге чыгъып олтурмагъа сюелер+. 40Олар тул къатынланы мал матагьын юталар, гёземелик учун узун узун дуалар этелер! Олар Аллагьдан инг авур жазаны алажакълар!

Тул къатынны садагъасы

41•Садагъа сандыкъны къаршысында олтуруп, Иса адамланы онда акъча салагъанына къарай. Бир кёп бай гишилер кёп акъча салалар+. 42Бир ярлы тул къатын гелип, гьарангъа бир нохурат болар чакъы эки увакъ акъча сала. 43Якъчыларын янына чакъырып, Иса булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бу ярлы тул къатын садагъа сандыкъгъа барындан да артыкъ акъча салды. 44Неге тюгюл де, оланы барысы да акъчасыны кёплюгюнден салды, бу къатын буса оьзюню касиплигинден яшавлукъ учун къойгъан бары да затын салды+.

13

Ахыр заманны аламатлары

13^1•Иса ибадатханадан чыгъагъанда, якъчыларындан бири Огъар:

– Устаз! Къара чы, не тизив ташлардыр, не тизив биналардыр! – дей.

2– Сен бу уллу биналагъа гьайранлыкъ этемисен? Мунда ташны уьстюнде таш да къалмажакъ, бары да зат дагъылажакъ! – деп жавап бере Иса+.

3Иса Зайтун тавда, ибадатхананы къаршысында олтуруп турагъанда, Петер, Якъуб, Югьан ва Андрей Огъар айрыча:

4– Айт чы бизге, бу ишлер къачан болажакъ? Бу ишлер узакъ къалмай болажагъын биз нечик билербиз? Ону нечик аламаты болажакъ? – деп сорайлар.

5Иса олагъа англатмагъа башлай:

– Вёрегиз, сакъ болугъуз, сизин алдатмасынлар!+
6Бир кёплер: «Мен Месигьмен», – деп, Мени атым булан гелип, хыйлыланы алдатажакълар. 7Сиз гележекде давланы да, оланы гьакъындагъы хабарланы да эшитгенде, къоркъмагъыз! Олар болмагъа герекли затлар. Амма шо заманда да ахыр заман гелип битмегендир. 8Бир миллет башгъа миллетге, бир пачалыкъ башгъа пачалыкъгъа къаршы гётерилежек. Хыйлы ерлерде ачлыкъ ва ер тербенивлер болажакъ. Шолар барысы да, къатынгиши яш табагъанда азап чегегенде йимик, азапгъа тарывугъузну биринчи белгилери болуп токътажакъ+.

9Амма сиз гьазир болуп туругъуз! Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, сизин тутуп дуванханалагъа бережеклер, синагогларда тюежеклер, гьакимлени, пачаланы алдында токътатажакълар. Шо заман Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежексиз+. 10Амма ахыр къопгъунча, башлап бары да халкълар Сююнч Хабарны эшитмеге герек+. 11Сизин тутуп дуванханагъа алып баргъанда, не айтайыкъ деп алданокъ инжинмегиз, шо заман Аллагь сизин эсигизге не салса, шону сёйлегиз, неге тюгюл сёйлейген сиз болмажакъсыз, Аллагьны Ругьу болажакъ+.

12Агъасы инисин, иниси агъасын, атасы авлетлерин оьлюмге бережек, авлетлери ата анасына къаршы чыгъажакълар, оланы оьлтюртежеклер+. 13Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, бары да халкълар сизин гёрюп ярамайгъан болажакълар. Амма ахыргъа ерли чыдагъан къутгъарылажакъ+.

14•«Мурдар этеген затны» тийишсиз ерде токътагъанын гёрген заманда (охуйгъан англасын!), ягьудеядагъылар тавлагъа къачсынлар. 15Къалкъыдагъылар, уьйдеги затын алабыз деп, тюпге тюшюп, ерге гирмесинлер+. 16Авлакъдагъылар, уьст опуракъларын алабыз деп, уьюне къайтмасынлар. 17Шо гюнлерде айлы болгъан ва эмчек ичиреген къатынланы гьалына адаршай!+
18Бу ишлер къышда болмасын деп дуа этигиз. 19Шо гюнлерде олай уллу бир балагь болажакъ чы! Шолай балагь Аллагь дюньяны яратгъан замандан гьалиге ерли бир де болмагъан, гьеч болма да болмажакъ!+
20Эгер Раббибиз шо гюнлени къысгъартмагъан эди буса, бары да жанлы зат ёкъ болажакъ эди. Амма Оьзюню сайлангъанлары себеп болуп, О шо гюнлени къысгъартгъан+.

21Шо заманда сизге бирев: «Къарагъыз! Муна Месигь!» – яда: «Она О», – деп айтса, инанмагъыз+. 22Ялгъан месигьлер, ялгъан пайхаммарлар арагъа чыгъажакълар. Эгер имканлыкъ болса, аламатлар ва муъжизатлар гёрсетип, сайлангъанланы да алдатажакълар+. 23Амма сиз сакъ болугъуз! Мен сизге алданокъ бары да затны айтып бувардым+.

Инсанны Уланыны экинчи керен геливю

24•– Шо гюнлени балагьындан сонг,

бирден гюнеш къаралажакъ, айны ярыгъы сёнежек,

25юлдузлар кёкден тюшежек, кёклени къудратлары чайкъалажакъ+.

26Шо заман Инсанны Уланын уллу къудрат ва сыйлы нюр булан булутларда гелегенин гёрежеклер+. 27Ондан сонг О алдын алдын малайиклерин йиберип, ер юзюню бир къырыйындан кёкню къырыйына ерли дюньяны дёрт де ягъындан Оьзюню сайлангъанларын бир ерге жыйдыражакъ+.

28•Инжир терекден мисал алып къоюгъуз: ону бутакъларына сув тюшюп, япыракълар чыгъарагъан заманда, яй ювукълашгъанны билигиз. 29Шолай сиз де бу затланы болагъанын гёргенде, Инсанны Уланы ювукъда экенни, етип геле турагъанны билигиз. 30Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да, гьали бар наслу яшай туруп, яшавгъа чыгъажакъ+. 31Кёк де, ер де ёкъ болуп таяжакъ, амма Мени сёзлерим бир заманда да ёкъ болмажакъ+.

32•О гюнню де, о сагьатны да бирев де, гьатта кёклердеги малайиклер де, Оьзю Уланы да билмей, янгыз Атам биле. 33Вёрегиз, юхлап турмагъыз! Шону сагьаты къачан гележегин билмейсиз+. 34О ёлгъа чыгъагъан бир адамны гьалына ошай: о адам уьюнден гетегенде, къулларыны гьарисине оьз ишин тапшуруп, уьйге къарамакъны, къапучугъа буса даим айыкъ турмакъны буюра+. 35Гьасили, айыкъ туругъуз! Неге тюгюл де, уьйню еси не вакъти гележегин – ахшаммы, гечортадамы, хоразлар къычырагъан тавукъчакъдамы яда гюн чыкъгъанда эртенми – билмейсиз+. 36О хапарсыздан гелип, сизин юхлай туруп тапмасын!+
37Сизге айтагъанымны бары да адамлагъа айтаман: айыкъ туругъуз!

14

Исагъа къаршы питне

14^1•Ягьуди Пасха ва Маясыз Экмекни байрамы болма эки гюн къала. Баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер Исаны гьилла булан тутуп оьлтюрмеге ёл излей+. 2Олар:

– Байрам гюнлерде этмеге тарыкъ тюгюл, дагъы ёгъесе халкъ баш гётережек, – дейлер.

3•Иса Байтанияда яман гён аврувдан авруйгъан Симонну уьюнде къонакълыкъда болгъан. О янтайып турагъанда, ичинде бек багьалы нард деген атир ийисли таза май къуюлгъан чыны кажинни де тутуп, онда бир къатынгиши гирип геле. Кажинни сындырып, о майны Исаны башына тёге+. 4Къонакъланы бирлери огъар ачувлана ва бир бирине:

– Булай багьалы майны не учун шолай зая эте? 5Шону чу уьч юз гюмюш акъчадан да артыкъгъа сатып, пакъырлагъа садагъа этип бермеге ярай эди! – деп сёйлейлер ва къатынгъа бек айып этмеге башлайлар.

6Амма Иса булай дей:

– Къатынны парахат къоюгъуз! Огъар неге къайнашасыз? Мени учун о бир яхшы иш этди! 7Пакъырлар даим сизин яныгъызда болажакъ, не заман сюйсегиз де, олагъа яхшылыкъ этмеге болажакъсыз. Мен буса даим яныгъызда болмажакъман+. 8Къатын къолундан гелеген затын этди. Гёммеге гьазирлемек учун, о Мени чархыма май тёкдю+. 9Гертисин сёйлеймен сизге: бу Сююнч Хабар бютюн дюньяны не еринде билдирилсе де, бу къатын этген иш сёйленежек ва оьзю эсге алынажакъ+.

Ягьуданы хыянатлыгъы

10•Шо вакъти Исаны он эки де якъчысыны бири болгъан Ягьуда Искариет, Ону баш дин къуллукъчуланы къолуна бермек учун, оланы янына гете+. 11Олар шону эшитип, сююнелер ва огъар акъча бермеге сёз берелер. Ягьуда Исагъа хыянатлыкъ этмек учун онгайлы мюгьлет ахтарып айлана.

Пасха байрам аш

12•Ягьуди Пасхагъа къурбан къозусу союлагъан Маясыз Экмекни байрамыны биринчи гюнюнде якъчылары Исагъа:

– Пасха ашны Сен къайда ашама сюесен? Биз барып гьазирлейик, – дейлер+.

13Иса якъчыларындан экевюн йибере туруп, олагъа булай дей:

– Шагьаргъа барыгъыз. Сизге онда кажин булан сув алып барагъан бир адам къаршылашар. Ону арты булан барарсыз. 14О гирген уьйню есине: «Устаз, Пасха байрам аш ашамакъ учун якъчыларым да булан уьюнгде жыйылма болагъан ер къайдадыр деп сорай эди», – деп айтарсыз. 15О сизге оьрде ясалгъан, бары да зат гьазирленген бир уллу отав уьйню гёрсетежек. Бизин учун ахшам ашны шонда онгарыгъыз.

16Якъчылары ёлгъа тюшелер ва шагьаргъа гелгенде, бары да затны Иса айтгъан кюйде болуп табалар. Онда олар ягьуди Пасха ашны гьазирлейлер.

17Ахшам он эки якъчысы да булан Иса шонда геле. 18Олар тепсиде олтуруп ашап турагъанда, Иса:

– Гертисин сёйлеймен сизге: Мени булан бирге тепсиде олтуруп ашап турагъанлардан биригиз Магъа хыянатлыкъ этежексиз, – дей+.

19Олар бек пашман болалар ва бирерлеп:

– Шо мен тюгюлмендир чи? – деп сорамагъа башлайлар.

20Иса олагъа булай жавап бере:

– Он экевден шо бирев экмегин Мени булан бир сукарагъа мандырагъаныгъыз болажакъ! 21Сыйлы Язывларда Оьзюню гьакъында язылгъаны йимик, Мен, Инсанны Уланы, оьлме герекмен. Амма Инсанны Уланына хыянатлыкъ этген адамны гьалына адаршай! О адам анадан тувмай къалгъан буса яхшы эди!+

22•Олар ашайгъанда, Иса экмек алып, шюкюр дуа да этип, сындырып якъчыларына пайлай. Сонг:

– Алыгъыз, бу Мени къаркъарамдыр! – дей+.

23Сонг О бир аякъны ала, шюкюр дуа да этип, олагъа бере ва барысы да ондан ичелер. 24Иса булай дей:

– Бу аякъ хыйлыланы гюнагьларын гечдирмек учун тёгюлежек къанымдыр. О къан Аллагьны ва Ону халкъыны арасындагъы разилешивню белгисидир+. 25Гертисин сёйлеймен сизге: Аллагь толу кюйде гьакимлик этеген заман гелгинче, Мен юзюмден этилген чагъырны дагъы ичмежекмен. О заман янгы чагъыр ичежекмен. 26Аллагьгъа макътав йыр йырлагъандан сонг, олар Зайтун тавгъа гетелер+.

Петер Исаны инкар этмежекге сёз бере

27•Шонда Иса якъчыларына булай дей:

– Сиз барыгъыз да Мени къоюп гетежексиз. Сыйлы Язывларда: «Къойчуну оьлтюрежек, сиривдеги къойлары чачылышажакъ», – деп язылгъан чы+. 28Мен оьлюп тирилген сонг, сизден алда Галилеягъа барып туражакъман+.

29– Эгер Сени бары да инкар этсе де, мен инкар этмесмен! – дей Петер Огъар.

30Шо заман Иса огъар:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бугюн, гьатта бу гече хораз эки керен къычыргъынча, сен Мени уьч керен инкар этежексен, – дей.

31Амма Петер:

– Магъа Сени булан бирге оьлюп гетмеге тюшсе де, мен Сени инкар этмесмен! – деп дагъы да къаныгъывлу кюйде такрарлай. Оьзгелери де шолай дейлер.

Иса Гетсамания бавунда

32•Мундан сонг олар Гетсамания деген бир ерге гелелер. Иса якъчыларына:

– Мен дуа этип битгинче, сиз мунда олтуруп туругъуз, – дей.

33О Петерни, Якъубну ва Югьанны Оьзю булан ала, къайгъырмагъа ва гьалекленмеге башлай+. 34Олагъа:

– Юрегимни терен къайгъы басгъан, мунда Мени булан къалып, юхламай туругъуз! – дей+.

35Бираз ари тайып, ерге къапланып, шо мюгьлет болма тарыкълы зат, имканлы буса, Оьзюне етмесин деп, дуа этмеге башлай+. 36Иса:

– Атам! Сени къудратынг етмейген зат ёкъ. Мени бу къысматдан къутгъар! Амма Мен сюеген кюйде тюгюл, Сен сюеген кюйде болсун, – дей+.

37Иса къайтып якъчыларыны янына гелгенде, оланы юхлай туруп таба. Петерге булай дей:

– Сен юхлаймысан? Бир сагьат сама юхламай туруп болмадынгмы? 38Юхламагъыз. Болажакъ сынавлардан оьтмек учун дуа этигиз. Юрек хыял этсе де, къаркъараны буса гючю ёкъдур!+

39О дагъы да ари тайып, алдагъы дуасындагъы сёзлени айта туруп дуа эте. 40Къайтып гелгенде, якъчыларын дагъы да юхлай туруп таба. Олар юхусундан гёзлерин ачып болмайлар. Огъар не жавап берегенин билмейлер.

41Уьчюнчю гезик де оланы янына гелип, Иса:

– Сиз гьали де ятып юхлап рагьатланамысыз? Таманыгъыз! Заман етишген. Мен, Инсанны Уланы, гюнагьлыланы къолуна бериле тураман+. 42Туругъуз, гетейик! Муна, гьали Магъа хыянатлыкъ этеген адам да ювукълашып геле, – дей.

Исаны тутулуву

43•Иса бу сёзлени сёйлеп турагъанда, шоссагьат он эки якъчысыны бириси болгъан Ягьуда геле. Ону булан бирге баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва тамазалар йиберген къылычлары ва таякълары булангъы кёп халкъ да бола+. 44Исагъа хыянатлыкъ этеген Ягьуда олар булан:

– Мен Оьзюн оьбежек Адам Исадыр. Ону тутарсыз, тек Ону сакълыкъ булан элтерсиз, – деп алданокъ сёйлешген болгъан.

45Шоссагьат о Исагъа ювукълашып:

– Устаз, – деп, Ону оьбе.

46Шо заман Исаны туталар. 47Ону янында токътагъан якъчыларындан бири, къылычын да сувуруп, уруп дин къуллукъчуланы башчысыны къулуну къулагъын гесип тюшюре+. 48Шо заман Иса олагъа булай дей:

– Сиз Мени уьстюме, бир жинаятчыны тутагъанда йимик, къылычлар да, таякълар да булан гелгенсиз. 49Мен гьар гюн сизин булан ибадатханада болуп, сизге Аллагьны каламын англатып турдум, сиз де Мени тутмадыгъыз. Амма Сыйлы Язывларда язылгъан сёзлер яшавгъа чыкъмагъа герек!+

50Шо заман бары да якъчылары Исаны къоюп къачалар+. 51Исаны артындан гелегенлени арасында ялангъач къаркъарасына кетен шаршав чырмалгъан бир жагьил улан болгъан. Олар ону да туталар. 52Амма о улан, оланы къолунда шаршавун да къоюп, сыпкъырылып, ялангъач кююнде къачып гете.

Ягьудилени оьр мажлисини алдында

53•Исаны дин къуллукъчуланы башчысыны янына гелтирелер. Онда бары да баш дин къуллукъчулар, тамазалар ва дин алимлер де жыйылалар. 54Петер буса дин къуллукъчуланы башчысыны абзарына ерли, арекден туруп, Исаны арты булан юрюй. Онда отну алдында да олтуруп, къаравулчулар булан бирге исси болуп тура. 55Баш дин къуллукъчулар ва бютюн ягьудилени оьр мажлиси буса Исаны оьлтюрмек учун Огъар къаршы ялгъан шагьатлар ахтарып айланалар. Амма Ону айыбын тапмайлар. 56Кёплер Огъар къаршы ялгъан шагьатлыкъ этсе де, оланы шагьатлыкълары бир бирине къыйышмай+.

57Огъар къаршы булай ялгъан шагьатлыкъ этегенлери де бола:

58– Биз Ону къол булан ишленген бу ибадатхананы Мен дагъытажакъман, уьч гюнден къол булан ишленмеген башгъасын тигежекмен деп сёйлейгенин эшитдик+.

59Амма оланы ялгъан шагьатлыкълары мунда да бир бирине къыйышмай. 60Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы ортагъа чыгъып, Исагъа:

– Неге бир жавап да бермейсен? Буланы Сагъа айтагъанларына къаршы айтмагъа затынг ёкъму? – деп сорай+.

61Иса сёйлемей токътай ва гьеч жавап бермей. Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы Огъар:

– Аллагьу Тааланы Уланы ва Месигь Сенмисен? – деп дагъы да сорай+.

62– Менмен. Инсанны Уланын да бары да затгъа гючю етеген Аллагьны онг ягъында олтуруп, кёкню булутларыны уьстюнде гелегенин гёрежексиз, – деп жавап бере Иса+.

63Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы, уьст опуракъларын йыртып йиберип:

– Бизге дагъы шагьатлар негер тарыкъдыр+? 64Муну Аллагьгъа къаршы капир затланы сёйлейгенин эшитдигиз! Сиз нечик ойлашасыз? – дей.

Оланы барысы да О айыплы ва оьлтюрюлме герек деп гьисап эте+. 65Бирлери Ону бетине тюкюрмеге, гёзлерин байлап, токъаламагъа башлайлар.

– Къайда, пайхаммарлыгъынгны гёрсет, – дей. Къаравулчулар да Ону аралап тюймеге башлайлар+.

Петер Исаны инкар эте

66•Петер тюпде, абзарда турагъанда, ону янына дин къуллукъчуланы башчысыны къаравашларындан бириси геле. 67Отда исинип турагъан Петерни гёргенде, огъар яхшы тикленип къарап:

– Шо назаретли Иса булан сен де бар эдинг чи, – дей.

68– Сен нени гьакъында сёйлейгенингни билмеймен ва англамайман, – деп инкар этип, Петер къабакъ тюпге багъып чыгъып гете. Шо заман хораз къычыра.

69Къараваш, Петерни дагъы да гёрюп, янында токътагъанлагъа:

– Бу да олардан биревю, – деп сёйлемеге башлай.

70Петер дагъы да инкар эте. Арадан бираз заман оьтген сонг, онда токътагъанлар Петерге дагъы да:

– Сен оланы биревю экенинг герти. Сен де галилеялысан чы, – дейлер.

71– Сиз айтагъан Адамны мен танымайман, – деп, ант этмеге башлай о.

72Шо заман хораз экинчи керен де къычыра. «Хораз эки керен къычыргъынча, сен Мени уьч керен инкар этежексен», – деп Иса айтгъан сёзлени Петер шо заман эсине гелтире ва гьынкъ этип йыламагъа башлай+.

15

Исадан сорав алына

15^1•Эртен тез вакъти баш дин къуллукъчулар, тамазалар, дин алимлер ва ягьудилени оьр мажлисини оьзге бары да ортакъчылары генгеш этгенден сонг, Исаны байлап алып барып, Пилатгъа берелер+. 2Пилат Огъар:

– Сен ягьудилени пачасымысан? – деп сорай.

– Оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар+.

3Баш дин къуллукъчулар Ону кёп ишлерде айыпламагъа башлайлар. 4Пилат дагъы да Огъар:

– Сен гьеч жавап бермежекмисен? Гёремисен, Сени нечакъы ишлерде айыплайлар! – деп сорай+. 5Амма Иса огъар дагъы бир жавап да бермей. Шо Пилатны бек тамаша эте.

«Исамы, Бараббамы?»

6•Гьакимни тутулуп туснакъ этилгенлени бирисин ягьуди Пасха байрамда халкъны тилевюне гёре азат этеген адаты болгъан. 7Шо вакътилерде хозгъавулну заманында адам оьлтюрген башгётеривчюлер булан бирче туснакъда турагъан Барабба деген бирев болгъан. 8Халкъ гелип:

– Бизге адатлы гьалда этеген затынгны эт, – деп Пилатгъа тилемеге башлай.

9– Сюйсегиз, мен сизин учун ягьудилени пачасын чыгъараймы? – дей Пилат олагъа.

10Неге тюгюл де, Пилат баш дин къуллукъчулар Исаны гюллемекликден тутдургъанын биле+. 11Баш дин къуллукъчулар буса Исаны тюгюл, Бараббаны чыгъарсын деп тилемеге халкъны бакъдыралар+. 12Амма Пилат олагъа:

– Олай буса, ягьудилени пачасы деп айтылагъан адамгъа мен не этейим дагъы? – деп дагъы да сорай.

13Олар да жавап бере туруп, къычырып:

– Ону хачгъа ил! – дейлер.

14– Бу не яманлыкъ этген? – деп сорай о.

– Ону хачгъа ил! – деп дагъы да бек къычыралар олар+.

15Шо заман Пилат халкъны рази этмек учун, Бараббаны чыгъара, Исаны буса къамучу булан тюйдюрген сонг, хачгъа илмек учун йибере+.

Исаны хорлайлар

16•Асгерлер Исаны бекликни ичине, преторий деген ерге гийирелер ва Ону айланасына оьзлени асгер бёлюгюн жыялар. 17Огъар бир авур къызыл аба, башына да тегенеклерден эшилип этилген бир таж гийдирелер.

18– Яшасын ягьудилени пачасы! – деп къычырып, мысгъылламагъа башлайлар.

19Ону башына таякълар булан уралар, бетине тюкюрелер, Огъар сужда этеген болуп гёрюнюп, Ону алдында тизлеринден югюнелер+. 20Ону мысгъыллап ялкъгъан сонг, авур къызыл абаны уьстюнден чечип алалар. Къайтара оьзюню опуракъларын гийдирип, хачгъа илмеге алып гетелер.

Исаны хачгъа илелер

21•Искендер булан Руфну атасы, киринейли Симон деген бирев авлакъдан къайтывунда шо ерден оьтюп бара болгъан. Исаны илежек хачны гётерип юрюмеге ону борчлу этелер+. 22Исаны Голгота, демек «Такъаны ери» деп айтылагъан ерге гелтирелер. 23Огъар ичмеге эсден тайдырагъан затлар къошулгъан чагъыр берелер. Амма Иса ону ичмей. 24Сонг асгерлер Ону хачгъа илелер ва ким не алажакъ деп чёп салып, Ону опуракъларын пайлап алалар+.

25Ону хачгъа илгенде, эртен сагьат тогъуз вакъти болгъан. 26Ону айыбын гёрсетеген такътагъа «Ягьудилени пачасы» деп языла. 27Ону булан бирге, бирин онг ягъында, биревюн де сол ягъында, эки талавурчуну да хачгъа илелер. [ 28][*]
29-30Ондан оьтегенлер, башларын чайкъай туруп, Огъар:

– Гьы, Сен чи, ибадатхананы дагъытып, уьч гюнден ону къайтарып къурагъан Адам эдинг! Энни Оьзюнгню къутгъар! Илинген хачынгдан тюш гьали! – деп мысгъыллап сёйлейлер+.

31Шолай баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер, Ону мысгъыллай туруп:

– Башгъаланы къутгъара эди, Оьзюн буса къутгъарып болмай!+
32Къой, гёрейик, Исрайылны пачасы, Месигь хачдан тюшсюн гьали, шону гёрсек, биз де иман саларбыз, – деп бир бирине сёйлейлер. Ону булан бирче илингенлер де Огъар сёгюшелер+.

Исаны оьлюмю

33•Тюшде сагьат он экиден уьчге ерли бютюн уьлкени къарангылыкъ къуршай. 34Тюшде сагьат уьч вакътиде Иса гючлю тавуш булан:

– Эли, Эли, лама сабакътаны? Демек, «Аллагьым, Аллагьым! Мени не саялы ташлап къойдунг?» – деп къычыра+.

35Онда болгъанлардан бирлери муну эшитгенде:

– Къарагъыз чы! О Илиясны чакъыра! – дей.

36Бирев чабып барып, чюпюрекни ачыгъан чагъыргъа чомуп, ону таякъны башына да илип, Исагъа авзун бавукъ этмеге узата. Сонг:

– Къой, къарайыкъ, Илияс гелип, Ону хачдан тюшюрерми экен? – дей+.

37Иса буса бек къычырып аваз этип, жан бере.

38Шо мюгьлетде ибадатханадагъы перде, уьстден тюпге ерли ярылып, эки бёлюне+. 39Ону къаршысында токътагъан юз асгерни башчысы, Иса жан береген кююн гёргенде:

– Гертилей де, Бу Адам Аллагьны Уланы болгъан, – дей.

40Мунда йыракъдан туруп къарагъан къатынгишилер де бола. Оланы арасында Маждаллы Мариям, Юсупну ва гиччи Якъубну анасы Мариям ва Саломия да бола+. 41Иса Галилеяда турагъанда, олар Ону арты булан гелгенлер ва Огъар кёмек этгенлер. Онда Иса булан бирче Ерусалимге гелген дагъы да кёп къатынгишилер де бола.

Исаны гёмюв

42•О гюн гьазирлик гюню, демек сонгугюнню алдындагъы гюн болгъан ва геч заман болгъан. 43Ягьудилени оьр мажлисини гёрмекли ортакъчыларындан бири болгъан ва Аллагьны гьакимлик этеген заманын къаравуллайгъан ариматеялы Юсуп геле ва Пилатны янына гирмеге тавакаллыкъ этип, Исаны сюегин бермекни тилей. 44Пилат Исаны шолай тез оьлгенине тамашалыкъ эте ва юз асгерни башчысын чакъырып:

– Оьлгени хыйлы боламы? – деп сорай.

45Юз асгерни башчысыны хабарын эшитгенде, Пилат Юсупгъа сюекни алма изну бере. 46О сатып кетен гебин ала, Исаны хачгъа илинген еринден тюшюре, Ону кетен гебинге чырмай ва ярны оюп этилген бир къабургъа салып, ону алдын таш булан яба. 47Маждаллы Мариям ва Ёсейни анасы Мариям къарап Исаны къайда салгъанын гёрелер.

16

Исаны тирилмеклиги

16^1•Сонгугюн оьтгенден сонг, Маждаллы Мариям, Якъубну анасы Мариям ва Саломия барып Исаны сюегине сюртмек учун атирлер сатып алалар+. 2Къаттыгюн эртен кёп тез вакъти гюн чыкъгъандокъ, олар къабургъа гелелер. 3Олар:

– Къабурну алдындагъы ташны бизге ким тайдырып берир, – деп бир бирине сёйлейлер+. 4Къараса, олар ташны къабурну алдындан йылышгъанын гёрелер. Таш буса бек уллу таш болгъан. 5Къабургъа гиргенде, олар акъ опуракълар да гийип, онг якъда олтургъан бир жагьил уланны гёрелер, ондан бек къоркъалар.

6О улан олагъа:

– Къоркъмагъыз! Сиз хачгъа илинген назаретли Исаны излейсиздир. О тирилди. О мунда тюгюл. Муна О салынгъан ер. 7Гьали барып Петерге де, Исаны оьзге якъчыларына да айтыгъыз: Иса сизден алда Галилеягъа барып туражакъ. Сизге айтгъаны йимик, Ону онда гёрежексиз, – дей+.

8Къатынлар къабурдан чыгъып къачалар, къоркъуп, бек гьайран болалар. Къоркъмакълыкъдан биревге бир зат да айтып болмай къалалар.

Тирилген Иса булан ёлугъув

9•Жуманы биринчи гюнюнде эртен тез тирилген Иса башлап Маждаллы Мариямгъа гёрюне. Бу къатындан Иса етти жинни къувалап чыгъаргъан болгъан+. 10Мариям да барып шо гьакъда Иса булан бирче болгъанлагъа айта. Олар буса яс тутуп терен къайгъыда болгъан. 11Амма олар Иса тирилгенни ва огъар гёрюнгенни эшитгенде, инанмайлар+.

12Мундан сонг Иса юртгъа барма деп ёлгъа чыкъгъан якъчыларыны экевюне башгъа бир келпетде гёрюне. 13Олар да къайтып гелип, шо гьакъда къалгъанлагъа айталар, амма олагъа да инанмайлар.

14Ахырда да О ашап турагъан он бир якъчысына гёрюне. Иса Оьзюню тирилгенин гёргенлеге инанмагъаны учун, имансызлыгъы ва юреклерини енгилмейгени учун, олагъа айып эте.

Иса якъчыларын бютюн дюньягъа йибере

15Иса олагъа булай дей:

– Бютюн дюньягъа барып айланыгъыз, Сююнч Хабарны бары да адамлагъа билдиригиз+. 16Сююнч Хабаргъа иман салып, сувгъа чомдурулуп, Аллагьгъа тапшурулгъанлар къутгъарылажакълар. Иман салмайгъанлагъа буса дуван этилежек+. 17Иман салагъанлар булай аламатлар гёрсетмеге болажакълар: Мени атым булан жинлени къувалажакълар, янгы тиллерде сёйлежеклер+. 18Олар къоллары булан йыланланы тутуп болажакълар, гьатта оьлтюреген загьруну ичсе де, олагъа зарал болмажакъ, къолун тийдирип, аврувланы сав этежеклер+.

19Раббибиз Иса олар булан сёйлегенден сонг, кёкге гётериле ва Аллагьны онг янында олтура+. 20Якъчылары буса барып Раббибизни сёзюн бары да ерлерде билдирелер. Раббибиз олагъа кёмек эте, гьайран аламатлар гёрсетмек булан оланы сёзлерин гертилей+.

* 1:1 Месигь – бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара.

* 1:21 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 1:44 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

* 2:16 Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 3:14 Элчи (грекче «апостолос») – Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы элчилер болуп токътагъанлар.

* 3:18 Элинсюер – он эки элчиден бириси болгъан Симон алда «Элинсюерлер» деген дин жамият къурумну ортакъчысы болгъан буса ярай. Шо къурум Ягьудеяны румлуланы зулмусундан савутну гючю булан къутгъармагъа къаст эте болгъан.

* 3:22 Зензебил – иблисге айтылагъан атлардан бириси.

* 5:9 Легион – румлуланы бир нече минг адамы булангъы асгер бёлюгю. Мунда «оьтесиз кёп» деген маънада.

* 7:16 Бир бир грекче къолъязывларда «Эшитмеге къулакълары барлар эшитсинлер!» деген аят да ёлугъа.

* 8:31 Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан.

* 9:29 Бир бир грекче къолъязывларда бу аятда «дуа этип ва ораза тутуп» деген сёзлер де ёлугъа.

* 9:44 Бир бир грекче къолъязывларда «Жагьаннемде даим оланы къаркъарасын хуртлар талап турар ва оту сёнмес» деген аят да ёлугъа.

* 9:46 Бир бир грекче къолъязывларда «Жагьаннемде даим оланы къаркъарасын хуртлар талап турар ва оту сёнмес» деген аят да ёлугъа.

* 9:49 Бир бир грекче къолъязывларда «Къурбангъа союлгъан гьайван туз булан тазалагъаны йимик» деген гесек ёлукъмай.

* 11:9 Гьосанна! – грек тилден тувра гёчюргенде, «бизин къутгъар» деген маънаны берсе де, «сююнч, къуванч, алгъыш этив» деген маъналарда къоллангъан.

* 11:26 Бир бир грекче къолъязывларда «Эгер башгъаланы гюнагьларындан гечмесегиз, кёклердеги Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечмес» деген аят да ёлугъа.

* 12:18 Саддукейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 15:28 Бир бир грекче къолъязывларда «Сыйлы Язывларда: „О жинаятчыланы арасына салынды“, – деп лап язылгъан кюйде болгъан» деген аят да ёлугъа.

• 1:1 Мат 3:1-12, Лкъ 3:1-9, Югь 1:19-28
+ 1:1 Заб 2:7
+ 1:2 Чыгъ 23:20, Мат 11:10, Лкъ 7:27
+ 1:4 Лкъ 1:80, Югь 1:6
+ 1:5 Элч 19:18
+ 1:6 4 Пач 1:8, Лев 11:22, 1 Пач 14:26
• 1:9 Мат 3:13, Лкъ 3:21-22, Лкъ 4:1-13
+ 1:9 Мат 2:23, Лкъ 2:39
+ 1:10 Элч 7:56, Югь 1:32-33
+ 1:11 Мк 9:7, Югь 12:28, Мк 9:7, 2 Пет 1:17
+ 1:13 1 Сал 3:5, Лкъ 22:43
• 1:14 Мат 4:18-22, Лкъ 5:1-11
+ 1:14 3 Пач 9:11,
+ 1:15 Гал 4:4, Мат 3:2

+ 1:16 Сан 34:11, Мат 14:34, Мк 6:53, Югь 1:40-42

+ 1:17 Мат 13:47
+ 1:18 Мк 10:28
• 1:21 Лкъ 4:31-41
+ 1:21 Мат 4:13
+ 1:22 Мат 7:28-29
+ 1:24 Мк 5:7, Элч 19:15, Югь 6:69
+ 1:26 Мк 9:20, Элч 8:7
+ 1:27 Элч 17:19
+ 1:30 1 Кор 9:5
+ 1:31 Мк 5:41, Мк 9:27, Элч 3:7, Элч 9:41
+ 1:34 Мат 12:16, Мк 3:12
• 1:35 Лкъ 4:42-44
+ 1:35 Мат 14:23, Лкъ 5:16
• 1:40 Мат 8:1-4, Лкъ 5:12-16

+ 1:40 Лев 13:3, Сан 12:10, 4 Пач 5:1, Мк 9:22

+ 1:42 Лкъ 17:14
+ 1:43 Мат 9:30
+ 1:44 Лев 14:1-32, Лкъ 17:14
+ 1:45 Мк 7:36
• 2:1 Мат 9:1-8, Лкъ 5:17-26
+ 2:1 Мат 4:13, Мк 1:21
+ 2:4 Мк 6:55
+ 2:5 Мат 8:10, Мк 10:52, Лкъ 7:48
+ 2:7 Мк 14:64, Заб 31:5,
• 2:13 Мат 9:9-13, Лкъ 5:27-32
+ 2:16 Лкъ 15:2
+ 2:17 Лкъ 15:7, 1 Тим 1:15
• 2:18 Мат 9:14-17, Мат 12:1-8, Лкъ 5:33

+ 2:18 Мат 11:2, Лкъ 11:1, Югь 1:35, Лкъ 18:12

+ 2:19 Мат 25:1-13, Югь 3:29, Вагь 19:7, Вагь 21:2

+ 2:20 Мк 14:7, Лкъ 17:22
+ 2:23 Такр 23:25
+ 2:24 Чыгъ 20:8-10, Сан 15:32-36
+ 2:25 1 Пач 21:1-6

+ 2:26 1 Пач 22:20, 2 Пач 8:17, Чыгъ 25:30, Лев 24:5-9

+ 2:27 Чыгъ 23:12, Такр 5:14
• 3:1 Мат 12:9-14, Лкъ 6:6-11
+ 3:1 Мк 1:21
+ 3:2 Лкъ 14:1, Лкъ 20:20
+ 3:4 Лкъ 14:3
+ 3:5 Эф 4:18, 3 Пач 13:6
+ 3:7 Мат 11:21
+ 3:10 Мк 5:28
+ 3:11 Мат 14:33, Мк 1:24
+ 3:12 Мат 12:16, Мк 1:34
• 3:13 Мат 10:1-4, Лкъ 6:12-16
+ 3:16 Мат 16:18, Югь 1:42
+ 3:17 Мк 1:19
+ 3:18 Мат 9:9
+ 3:19 Мк 14:10, Мк 14:44
• 3:20 Мат 12:22-32, Лкъ 11:14-23, Лкъ 12:10
+ 3:20 Мк 6:31
+ 3:21 2 Кор 5:13
+ 3:22 4 Пач 1:2, Мат 9:34, Мат 10:25

+ 3:29 Лкъ 12:10, 1 Югь 5:16, Ягь 10:26, Ягь 10:29

• 3:31 Мат 12:46-50, Лкъ 8:19-21

+ 3:31 Мк 6:3, Югь 2:12, Югь 7:3, Элч 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 3:35 Югь 15:14, Ягь 2:11
• 4:1 Мат 13:1-23, Лкъ 8:4-15
+ 4:9 Мат 11:15, Вагь 2:7
• 4:10 Мат 13:18-23, Лкъ 8:11-15
+ 4:11 Мат 19:11, 1 Кор 5:12-13
+ 4:12 Югь 12:40, Элч 28:26-27
+ 4:14 Элч 8:4
+ 4:17 Гал 1:6, Ягь 6:4
+ 4:19 Мат 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 4:20 Югь 15:5
• 4:21 Лкъ 8:16-18
+ 4:21 Мат 5:15, Лкъ 11:33
+ 4:22 Мат 10:26, Лкъ 12:2
+ 4:23 Мат 11:15, Мк 4:9
+ 4:24 Мат 7:2
+ 4:25 Айт 9:9
+ 4:29 Мат 13:38, Вагь 14:15
• 4:30 Мат 13:31-35, Лкъ 13:18-19
+ 4:31 Мат 17:20, Лкъ 17:6
• 4:35 Мат 8:23-27, Лкъ 8:22-25
+ 4:35 Мат 8:18, Лкъ 8:22
+ 4:37 Элч 27:14
+ 4:39 Заб 64:8, Заб 88:10, Заб 103:7
• 5:1 Мат 8:28-34, Лкъ 8:26-39
+ 5:7 Мк 1:24
+ 5:17 Лкъ 5:8, Элч 16:39
+ 5:19 Заб 65:16
+ 5:20 Мат 4:25, Мк 7:31
• 5:21 Мат 9:18-26, Лкъ 8:40-56
+ 5:22 Лкъ 13:14, Элч 13:15, Элч 18:8
+ 5:25 Лев 15:25
+ 5:28 Мк 3:10
+ 5:30 Лкъ 5:17, Лкъ 6:19
+ 5:34 Мк 10:52
+ 5:37 Мк 9:2, Мк 14:33
+ 5:39 Югь 11:11

+ 5:41 Мк 1:31, Мк 9:27, Элч 3:7, Элч 9:41, Лкъ 7:14

+ 5:43 Мк 1:44, Мк 9:9
• 6:1 Мат 13:53-58, Лкъ 4:16-30
+ 6:1 Мат 2:23, Лкъ 2:39, Лкъ 4:23
+ 6:2 Мк 1:21
+ 6:3 Мат 11:6
+ 6:4 Югь 4:44
• 6:7 Мат 10:1, Мат 10:5-15, Лкъ 9:1-6
+ 6:7 Мк 3:13-18
+ 6:11 Элч 13:51
+ 6:12 Мк 1:15
+ 6:13 Якъ 5:14
• 6:14 Мат 14:1-12, Лкъ 9:7-9
+ 6:14 Мк 8:28
+ 6:15 Мат 21:11

+ 6:17 Лев 18:16, Лев 20:21, Мат 11:2, Лкъ 3:19-20, Югь 3:24

+ 6:21 Яр 40:20,
+ 6:29 Мк 2:18
• 6:30 Мат 14:13-21, Лкъ 9:10-17, Югь 6:1-14
+ 6:30 Мк 6:7
+ 6:31 Мк 3:20
+ 6:34 Сан 27:17, 3 Пач 22:17, Мат 9:36
+ 6:37 4 Пач 4:42-44
• 6:45 Мат 14:22-36, Югь 6:15-21
+ 6:45 Мат 11:21, Мк 8:22
+ 6:46 Лкъ 6:12, Лкъ 9:28
+ 6:49 Лкъ 24:37

+ 6:52 Мк 6:41, Мк 8:17, Югь 12:40, 2 Кор 3:14

+ 6:53 Сан 34:11, Мат 14:34, Лкъ 5:1
+ 6:55 Мк 2:4, Элч 5:15
+ 6:56 Мк 5:27
• 7:1 Мат 15:1-20
+ 7:3 Гал 1:14
+ 7:4 Ягь 9:10
+ 7:5 Лкъ 11:38
+ 7:6 Мат 23:13
+ 7:7 Кол 2:22
+ 7:10 Чыгъ 20:12, Чыгъ 21:17
+ 7:15 Элч 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Элч 10:15, Элч 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мат 12:34, Якъ 3:6
+ 7:21 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10
• 7:24 Мат 15:21-28
+ 7:26 Элч 21:2-3
+ 7:27 Мат 7:6
+ 7:31 Мк 8:24, Мк 5:20, Мк 1:9
+ 7:33 Мк 8:23, Югь 9:6
+ 7:36 Мк 1:44-45
• 8:1 Мат 15:32-39
+ 8:2 Мат 9:36
+ 8:4 4 Пач 4:42-44
• 8:11 Мат 16:1-4
+ 8:11 Лкъ 11:16, 1 Кор 1:22
• 8:14 Мат 16:5-12
+ 8:15 Лкъ 12:1, 1 Кор 5:7-8
+ 8:17 Мк 6:52, Мк 7:18
+ 8:19 Мк 6:41-43
+ 8:20 Мк 8:8
+ 8:22 Мк 6:45
+ 8:23 Мк 7:33, Югь 9:6
• 8:27 Мат 16:13-20, Лкъ 9:18-21
+ 8:28 Мк 6:14, 3 Пач 17:1,
+ 8:29 Мк 14:61-62, Югь 11:27
+ 8:30 Мат 9:30
• 8:31 Мат 16:21-28, Лкъ 9:22-27
+ 8:31 Лкъ 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Югь 2:19
+ 8:32 Югь 16:25
+ 8:33 Мат 4:10, Фил 3:19
+ 8:34 Мат 10:38-39
+ 8:35 Мк 10:29
+ 8:36 Лкъ 12:20
+ 8:37 Заб 48:8-9
+ 8:38 Рум 1:16, 2 Тим 1:8, Такр 33:2,
+ 9:1 Мк 13:30, Югь 21:22
• 9:2 Мат 17:1-13, Лкъ 9:28-36
+ 9:2 Мк 5:37, Мк 14:33
+ 9:7 Такр 18:15, 2 Пет 1:17
+ 9:9 Мк 1:44, Мк 5:43
+ 9:13 Мат 11:14, Лкъ 1:17
• 9:14 Мат 17:14-20, Лкъ 9:37-43
+ 9:17 Лкъ 11:14
+ 9:20 Мк 1:26
+ 9:22 Мк 1:40
+ 9:23 Мат 17:20-21
+ 9:26 Мк 1:26
+ 9:27 Мк 1:31, Мк 5:41, Элч 3:7, Элч 9:41
• 9:30 Мат 17:22-23, Лкъ 9:43-45
+ 9:31 Мк 8:31, Мк 10:32-34
+ 9:32 Мк 6:52
• 9:33 Мат 18:1-9, Лкъ 9:46-50, Лкъ 22:24-30
+ 9:33 Мат 17:24
+ 9:35 Мк 10:43-44
+ 9:36 Мк 10:16
+ 9:37 Мат 10:40, Лкъ 10:16, Югь 13:20

+ 9:38 Мат 7:22, Мат 12:27, Элч 19:13, Сан 11:28

+ 9:40 Мат 12:30, Лкъ 11:23
+ 9:41 Мат 10:42
+ 9:42 Лкъ 17:2
+ 9:43 Мат 5:30, Мат 25:41, Вагь 20:10

+ 9:50 Мат 5:13, Лкъ 14:34, Рум 12:18, 2 Кор 13:11, 1 Сал 5:13

• 10:1 Мат 19:1-12
+ 10:4 Такр 24:1-3
+ 10:6 Яр 1:27

+ 10:7 Яр 2:24, 1 Кор 6:16, Эф 5:31, 1 Кор 6:16

+ 10:9 1 Кор 7:10
+ 10:12 Мат 5:32
• 10:13 Мат 19:13-15, Лкъ 18:15-17
+ 10:15 Мат 18:3
+ 10:16 Мк 9:36
• 10:17 Мат 19:16-30, Лкъ 18:18-30
+ 10:17 Лкъ 10:25
+ 10:18 Заб 105:1, Заб 118:68
+ 10:19 Чыгъ 20:12-16, Такр 24:14, 1 Кор 6:8
+ 10:20 Фил 3:6
+ 10:21 Лкъ 12:33
+ 10:23 Заб 48:7-8, Мк 4:19

+ 10:27 Яр 18:14, Аюб 42:2, Мк 14:36, Лкъ 1:37

+ 10:28 Мк 1:18-20
+ 10:29 Мк 8:35, Лкъ 14:26
+ 10:30 2 Кор 12:10
+ 10:31 Мат 20:16, Лкъ 13:30
• 10:32 Мат 20:17-19, Лкъ 18:31-34
+ 10:34 Мк 8:31, Мк 9:31
• 10:35 Мат 20:20-28
+ 10:35 Мк 1:19
+ 10:37 Мат 19:28
+ 10:38 Мк 14:36, Югь 18:11, Лкъ 12:50
+ 10:39 Элч 12:2, Вагь 1:9
+ 10:43 1 Пет 5:3, Мат 23:11, Мк 9:35

+ 10:45 Югь 13:4-5, Югь 11:51, Рум 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14, 1 Пет 1:18-19

• 10:46 Мат 20:29-34, Лкъ 18:35-43
+ 10:46 3 Пач 16:34
+ 10:47 2 Пач 7:12-16, Лкъ 1:32
+ 10:52 Мк 5:34, Лкъ 7:50, Лкъ 17:19

• 11:1 Мат 21:1-11, Лкъ 19:28-40, Югь 12:12-19

+ 11:1 2 Пач 15:30, Элч 1:12, Мат 21:17, Лкъ 24:50, Югь 11:18

+ 11:8 4 Пач 9:13
+ 11:10 Заб 117:25-26, Заб 148:1, Мат 23:39
• 11:12 Мат 21:18-19
+ 11:12 Мат 4:2
+ 11:13 Мк 13:28, Лкъ 13:6

• 11:15 Мат 21:12-17, Лкъ 19:45-48, Югь 2:13-22

+ 11:15 Лев 1:14, Лев 5:7, Лев 12:8, Лкъ 2:24
+ 11:18 Мат 21:46
+ 11:19 Лкъ 21:37
• 11:20 Мат 21:19-22
+ 11:23 Мат 7:7, Мат 17:20, 1 Кор 13:2
+ 11:24 Мат 7:7, Якъ 1:6
+ 11:25 Мат 6:14, Кол 3:13
• 11:27 Мат 21:23-27, Лкъ 20:1-8
+ 11:28 Элч 4:7
+ 11:30 Мк 1:4
+ 11:31 Лкъ 7:30
+ 11:32 Мат 11:9, Мат 14:5
• 12:1 Мат 21:33-46, Лкъ 20:9-19
+ 12:1 Заб 79:9, Мк 13:34

+ 12:5 Мат 22:6, Мат 23:34, Ягь 11:36-37, Ягь 11:36-37

+ 12:6 Мат 3:17, Ягь 1:1
+ 12:7 Ягь 1:2, 3 Пач 21:19
+ 12:8 Ягь 13:12
+ 12:9 Элч 13:46
+ 12:11 Заб 117:22-23, Элч 4:11, 1 Пет 2:7
+ 12:12 Мк 11:18, Мк 11:32
• 12:13 Мат 22:15-22, Лкъ 20:20-26
+ 12:13 Лкъ 11:54
+ 12:14 Мат 17:24-25
+ 12:15 Мк 7:6, Лкъ 12:1
+ 12:17 Рум 13:7
• 12:18 Мат 22:23-33, Лкъ 20:27-40
+ 12:18 Мат 3:7, Элч 23:8
+ 12:19 Яр 38:8, Такр 25:5-6
+ 12:26 Чыгъ 3:2, Чыгъ 3:6
• 12:28 Мат 22:34-40, Лкъ 10:25-28
+ 12:30 Такр 6:4-5, Такр 11:13,
+ 12:31 Лев 19:18, Мат 19:19
+ 12:32 Такр 4:35, Такр 6:4
+ 12:33 3 Пач 15:22,
+ 12:34 Лкъ 20:40
• 12:35 Мат 22:41-46, Лкъ 20:41-44
+ 12:35 2 Пач 7:12-16, Мк 10:47, Лкъ 1:32
+ 12:36 Заб 109:1, Элч 2:34-35
+ 12:37 Мк 6:20
• 12:38 Мат 23:1-36, Лкъ 20:45-47
+ 12:39 Лкъ 11:43
• 12:41 Лкъ 21:1-4
+ 12:41 4 Пач 12:9, Мат 27:6
+ 12:44 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12
• 13:1 Мат 24:1-14, Лкъ 21:5-19
+ 13:2 Лкъ 19:44
+ 13:5 1 Югь 3:7, Кол 2:8, 2 Сал 2:3

+ 13:8 Вагь 6:4, Элч 11:28, Вагь 6:8, Вагь 6:12

+ 13:9 Заб 118:46, Элч 17:6, Элч 18:12, Элч 24:1, Элч 25:6

+ 13:10 Мат 28:19, Рум 10:18, Кол 1:6
+ 13:11 Элч 4:8
+ 13:12 Мат 10:35-36

+ 13:13 Мат 10:22, Югь 15:18, Якъ 5:11, Вагь 2:10

• 13:14 Мат 24:15-28, Лкъ 21:20-24
+ 13:15 Лкъ 17:31
+ 13:17 Лкъ 23:29
+ 13:19 Вагь 16:18
+ 13:20 Лкъ 18:7
+ 13:21 Лкъ 17:23

+ 13:22 Такр 13:1, 2 Сал 2:9, Вагь 13:13, Вагь 16:14

+ 13:23 Югь 13:19, Югь 14:29
• 13:24 Мат 24:29-31, Лкъ 21:25-28
+ 13:25 Элч 2:20, Вагь 6:13
+ 13:26 Мат 16:27
+ 13:27 Мат 13:41
• 13:28 Мат 24:32-35, Лкъ 21:29-33
+ 13:30 Мк 9:1
+ 13:31 Заб 101:26-27, 2 Пет 3:10

• 13:32 Мат 24:36-44, Лкъ 17:26-30, Лкъ 17:34-36

+ 13:33 Эф 6:18, 1 Сал 5:6, Мат 25:13
+ 13:34 Мк 12:1
+ 13:35 Мат 25:13, 2 Пет 3:10, 1 Сал 5:2
+ 13:36 Мат 25:1-13
• 14:1 Мат 26:1-5, Лкъ 22:1-2, Югь 11:45-53
+ 14:1 Чыгъ 12:1-30, Югь 11:53
• 14:3 Мат 26:6-13, Лкъ 7:36-50, Югь 12:1-8

+ 14:3 Мат 21:17, Югь 11:1, Югь 11:18, Лев 13:3

+ 14:7 Такр 15:11, Мк 2:20, Югь 7:33
+ 14:8 Югь 19:40
+ 14:9 Мат 24:14
• 14:10 Мат 26:14-16, Лкъ 22:3-6
+ 14:10 Югь 13:2, Элч 1:16

• 14:12 Мат 26:17-30, Лкъ 22:7-23, Югь 13:21-30

+ 14:12 Чыгъ 12:6, 1 Кор 5:7
+ 14:18 Заб 40:10, Югь 13:18
+ 14:21 Мат 18:7

• 14:22 Мат 26:26-30, Лкъ 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 14:22 Югь 6:51, 1 Кор 10:16
+ 14:24 Чыгъ 24:8
+ 14:26 Лкъ 22:39

• 14:27 Мат 26:31-35, Лкъ 22:31-34, Югь 13:36-38

+ 14:27 Югь 16:32
+ 14:28 Мк 16:7
• 14:32 Мат 26:36-46, Лкъ 22:39-46
+ 14:33 Мк 5:37, Мк 9:2
+ 14:34 Югь 12:27
+ 14:35 Ягь 5:7

+ 14:36 Мк 10:27, Мк 10:38, Югь 18:11, Югь 5:30, Югь 6:38

+ 14:38 Мат 6:13, 1 Пет 4:7

+ 14:41 Югь 2:4, Мк 9:31, Мк 10:33

• 14:43 Мат 26:47-56, Лкъ 22:47-53, Югь 18:3-12

+ 14:43 Элч 1:16

+ 14:47 Лкъ 22:38

+ 14:49 Мк 11:27, Мат 1:22-23, Мат 21:4, Югь 19:36

+ 14:50 Мк 14:27, Югь 16:32

• 14:53 Мат 26:57-68, Лкъ 22:54-55, Лкъ 22:63-71, Югь 18:13-14, Югь 18:19-24

+ 14:56 Заб 26:12, Заб 34:11, Такр 17:6, Такр 19:15

+ 14:58 2 Кор 5:1, Мк 15:29, Югь 2:19
+ 14:60 Мк 15:4-5
+ 14:61 Заб 2:7

+ 14:62 Заб 109:1, Мат 16:27, Мат 24:30, Ягь 1:13

+ 14:63 Сан 14:6, Элч 14:14
+ 14:64 Мк 2:7, Югь 10:36, Лев 24:16
+ 14:65 Мк 10:34

• 14:66 Мат 26:69-75, Лкъ 22:56-62, Югь 18:15-18, Югь 18:25-27

+ 14:72 Мк 14:30

• 15:1 Мат 27:1-2, Мат 27:11-14, Лкъ 23:1-5, Югь 18:28-38

+ 15:1 Лкъ 3:1, Лкъ 13:1, Элч 3:13, Элч 4:27, 1 Тим 6:13

+ 15:2 Мат 2:2
+ 15:4 Мк 14:60-61
• 15:6 Мат 27:15-26, Лкъ 23:13-25, Югь 18:39
+ 15:10 Югь 12:19, Элч 5:17
+ 15:11 Элч 3:14
+ 15:14 Лкъ 23:41, Ягь 4:15
+ 15:15 Мк 10:34
• 15:16 Мат 27:27-31, Югь 19:2-3
+ 15:19 Мк 10:34, Мк 14:65

• 15:21 Мат 27:32-44, Лкъ 23:26-43, Югь 19:17-27

+ 15:21 Рум 16:13

+ 15:24 Заб 21:19

+ 15:29 Заб 21:7, Заб 108:25, Мк 14:58, Югь 2:19

+ 15:31 Югь 10:18

+ 15:32 Югь 1:49, Югь 12:13, Югь 20:29

• 15:33 Мат 27:45-56, Лкъ 23:44-49, Югь 19:28-30

+ 15:34 Заб 21:2
+ 15:36 Заб 68:22
+ 15:38 Чыгъ 26:33, Лев 16:2
+ 15:40 Лкъ 8:2

• 15:42 Мат 27:57-61, Лкъ 23:50-56, Югь 19:38-42

• 16:1 Мат 28:1-8, Лкъ 24:1-12, Югь 20:1-10
+ 16:1 Мк 15:40
+ 16:3 Мк 15:46
+ 16:7 Мк 14:28

• 16:9 Мат 28:9-10, Мат 28:16-20, Лкъ 24:13-49, Югь 20:11-23

+ 16:9 Лкъ 8:2
+ 16:11 Лкъ 24:11
+ 16:15 Элч 1:8, Кол 1:23

+ 16:16 Элч 16:31, Рум 10:9, 1 Пет 3:21, Югь 3:18

+ 16:17 Лкъ 10:17, Элч 5:16, Элч 8:7, Элч 16:18, Элч 19:12, Элч 2:4, Элч 10:46, 1 Кор 12:10, 1 Кор 14:2

+ 16:18 Заб 90:13, Лкъ 10:19, Элч 28:3-5, Элч 9:12, Элч 28:8

+ 16:19 Лкъ 24:51, Элч 1:9, 1 Тим 3:16, Заб 109:1, Элч 7:55-56, 1 Пет 3:22, Рум 8:34, Эф 1:20, Кол 3:1, Ягь 1:3, Ягь 8:1, Ягь 12:2, Вагь 3:21

+ 16:20 Элч 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Марк

- Баш Сёз

- Марк

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар